Ловење крупни риби [2]

Минатата седмица започнав да пишувам за борбата против корупција на високо ниво, преку примерот на Романија, Националниот директорат за антикорупција (ДНА) и Лаура Кодрута Ковеси, главната обвинителка.

Импресивните резултати на ДНА во Романија: над илјада обвиненија годишно, со над 90 проценти пресуди, осудени премиери, министри, пратеници, градоначалници, офицери, судии, покажува дека битката против корупцијата на високо ниво не е невозможна мисија! ДНА е едно од петте најуспешни тела во борба против корупција во Европската Унија. Според самата Лаура Ковеси, тоа се  должи на ДНА како специјализирана структура, со соодветни закони и административни и раководни капацитети. ДНА има право на тајни истраги преку надгледување на комуникации и сметки, како и  право на конфискација, заштитени сведоци и спогодување за казната.

lovene-krupni-ribiИ импресивните резултати во работата не значи дека немало и нема проблеми и предизвици. ДНА се соочува со институциски опструкции и јавни дисквалификации. Иако романските политичари најчесто јавно ги поддржуваат антикорупциските активности, во практика често го менуваат законодавството со цел да ги ограничат надлежностите на ДНА за да се заштитат самите себеси. Ковеси вели дека тоа што е јавно дисквалификувана од политичари е показател дека добро си ја врши работата! Најголем сојузник на ДНА и Ковеси е огромната доверба од 61 проценти што ја ужива во јавноста.

Што можеме да научиме од споредбата на ДНА во Романија и специјалното јавно обвинителство (СЈО) во Македонија?

Националниот директорат за антикорупција (ДНА) е специјализирана агенција за борба против корупција на високо и средно ниво и е формирана на неодредено време, додека СЈО има делокруг што е ограничен на случаи кои произлегуваат од прислушуваните материјали и што е ограничен на одреден временски период. ДНА има многу појасен фокус на борба на корупција на долг рок, додека СЈО нема толку јасен фокус (досегашните случаи се од избори до полициска бруталност) со одреден рок (18 месеци за покренување на обвиненија).

Read more

Ловење крупни риби

lovene-krupni-ribiДо некаде во информативна сенка на терористичките напади во Брисел, изминатиот вторник се одржа еднодневна конференција на Македонски центар за меѓународна соработка (МЦМС): Ефективна борба против корупција на високо ниво: прашање на личност или на систем? Покрај официјалните гости како Аднан Јашари, министер за правда и Џес Бејли, амбасадор на САД, како и регионални и домашни стручњаци, клучни учесници беа Лаура Кодрута Ковеси, главен обвинител на Националниот директорат за антокорупција (ДНА) на Романија, Марко Зврлевски, јавен обвинител на Македонија и Катица Јанева, јавен обвинител во специјалното јавно обвинителство (СЈО). Ретка можност за расправа за борба против корупцијата на високо ниво или ловењето на крупни риби, потенцирана со учеството на романската гостинка, како и учеството и на Марко Зврлевски и на Катица Јанева на ист настан.

Корупцијата граѓаните ја перцепираат во врвот на општествени предизвици (проблеми), веднаш зад невработеноста и сиромаштијата, во целиот период по независноста на земјата. Малата корупција што им задава проблеми на граѓаните во секојдневниот живот при употреба јавните услуги или, пак, во бизнисот е дури и помал дел од проблемот. Корупцијата, посебно на високо ниво, меѓу крупните риби е посебен проблем ако е поврзан со неказнивост, што го подрива еден од клучните столбови на модерната држава – владеењето на правото и последователно довербата во институциите. И ниту едно општество не имуно на корупција, прашањето е дали се бори против неа!

Работата на ДНА од Романија покажува дека битката против корупцијата на високо ниво не е невозможна мисија! Во изманите неколку години Романија од земја со репутација на најкорумпирана членка на ЕУ стана пример за бескомпромисна борба против корупцијата на државните функционери. ДНА е  посебно тело во состав на обвинителството задолжено исклучиво за случаи на корупција од високо и средно ниво.  По именувањето на новата јавна обвинителка Лаура Ковеси во 2013 година, ДНА забележува значајни резултати: 1.138 обвиненија во 2014 година и 970 обвиненија во 2015 година, со над 90 проценти пресуди. На листата на обвинети и осудени се наоѓаат Адријан Настасе, поранешн премиер, неколки министри, десетици пратеници, повеќе градоначалници меѓу кои и актуелниот градоначалник на Букурешт Сорин Опреску, генерали, обвинители, судии…  Во јуни 2015 година, ДНА поведува истрага и против во тој момент актуелниот премиер Виктор Понта и дава налог за замрзнување на неговиот имот. Истрагата за негова вмешаност во корупција предизвика демонстрации и голем притисок од јавноста кои кулминираа на почетокот на ноември по пожар во ноќен клуб во Букурешт, каде што животот го загубуваат повеќе десетица лица. Истрагата покажува дека ноќниот клуб не ги исполнувал минималните критериуми за безбедност, a демонстрантите добиваат нов слоган: „Корупцијата убива!“. По тој настан, Понта конечно дава оставка. Во 2015 година ДНА има замрзнато имот во вредност од 500 милиони евра, а врз оснава на пресуди има одземено имот во вредност на 195 милиони евра.

Импресивни резултати!

Read more

Три удари врз Уставот

Во многу краток период, во нецел месец, се случија три удари на Уставот на Македонија: на заштита на уставноста и законитоста, на одвоеноста на црквата од државата и на гаранцијата и заштита на приватноста.

tri-udari-vrz-ustavotВо Македонија уставноста и законитоста ја заштитува Уставниот суд. Уставниот суд последните 7-8 години е предмет на оспорување за наводни партиски влијанија во одлучувањето, само што со тек на времето се сменија страните што обвинуваат. Кога на почетокот на власта на премиерот Никола Груевски, Уставниот суд ги оспори идеолошките проекти на ВМРО-ДПМНЕ како веропоука во јавното образование, следа жестоки напади од ВМРО-ДПМНЕ врз тогашниот состав на Уставниот суд за партиски влијанија од СДСМ. Сега, по повод на прифаќањето на иницијативата против измените на Законот за помилувања, следеа протести од повеќе групи за партиски влијанија од ВМРО-ДПМНЕ. Уставниот суд, во сè поголемата поларизација на општеството, од партиите се гледа како можност на долгорочно влијание на идеолошкиот правец на земјата, пред сè заради долгиот, деветгодишен, мандат на судиите во Уставниот суд. И ВМРО-ДПМНЕ беше доволно долго на власт, да влијае на изборот на судиите во Уставниот суд. Би можело да се заклучи дека тоа се очекувани протести од про или контрагрупите, незадоволни од одредени одлуки на судот.

Но случајот со Законот за помилување не спаѓа во групата на очекувани незадоволство од про и контра групите, поради постоењето на показатели дека Уставниот суд не постапува како заштитник на уставноста и законитоста. И тука не е спорно дали навистина измените на законот за помилување се навистина противуставни, како што тогаш во 2009 година тврделе пратениците на СДСМ. Околностите, односно временското совпаѓање, како и наводите за крајно невообичаената експедитивност укажуваат на теснопартиски влијанија, а не на судиска увереност.

Измените за Законот за помилување, кои ја укинуваат можноста за помилување на лица осудени за изборни нерегуларности се донесени во 2009 година. Стамен Филипов, кој е поднесувач на големо мнозинство на претставки пред Уставниот суд, не согледал неуставност во наведениот закон, тоа не го согледал никој сите овие години од донесувањето во 2009-та, и одеднаш се појавува претставка. И на тоа се надоврзува крајно невообичаената експедитивност.  За закон за кој никој не покажал интерес толку години, експресно се прифаќа иницијативата, а според Стамен Филипов очекуваниот рок за таква одлука е околу шест месеци. На тоа се надоврзува и наводната неуредност на рефератот за претставката. Премногу случајности секогаш упатуваат на постоење на специјален интерес, а во овој случај единствениот очигледен е теснопартискиот интерес на власта за контрамерки на специјалното јавно обвинителство и покренување на случајот за изборни нерегуларности.

Read more