Месец: м.г

Година на опасно живеење, така ја опиша 2015 година британскиот весник „Гардијан“, од глобален агол, а од мој агол 2015 е година што треба да ја оставиме зад нас што побргу. Прегледот на темите за кои пишував во текот на ова година, укажува дека трендот од 2014 година како година на поларизација продолжи и понатаму.

Трите важни подрачја кои се важни за нас – политиката во ЕУ, Запад-ислам и Запад-Русија, и понатаму се движат во продлабочена криза и поларизација. Годината започна („Шарли Ебдо“) и заврши („Батаклан“) со терористички напади на исламисти во Париз. Безмилосноста на ИСИС што ја гледавме таму некаде далеку во Ирак и Сирија (Левантот), дојде во Европа. Дојдоа и околу еден милион бегалци, кои бегаат од истата таа безмилосност што веќе пристигна во Европа.

Невидениот бран на бегалци само ги продлабочи поделбите во Европската унија, кои започнаа претходно со должничката криза. На постојната поделба меѓу Северот и Југот на ЕУ, се додаде и поделбата меѓу Западот и Истокот. Расте популарноста на екстремните и радикални партии, на двете страни од спектарот. Екстремно десниот Националниот фронт, беше попречен во триумфална победа на регионалните избори во Франција најмногу со одлуката на левицата да ги повлече своите кандидати во вториот круг и на тој начин да ја поддржи умерената десница наспроти екстремната десница. Само што се надмина бездната на Грегзитот, се отвори новата бездна на Брегзит – референдумот на иднината на Велика Британија во ЕУ што ќе се одржи во 2016 година.

Западот и Русија, по воената интервенција на Русија во Сирија, можеби се приближија во ставовите во однос на Сирија, но останаа разликите во однос на Украина. Тие разлики се должат на различните перцепции и одговори на прашањето – дали проширување на евроатлантските сојузи е закана за Русија или не. Ривалитетот меѓу Западот и Русија се одрази на повеќето земји во Балканот. Босна и Херцеговина, Црна Гора, Косово, Македонија, Албанија се во политички кризи, во некои од нив со јасни знаци на влијание на поларизацијата Запад-Русија.

Во рамките тие односи Запад-Русија, свесноста во Македонија дека евроатлантските интеграции се во ризик од назадување, како и промените во Грција со победата на Ципрас и СИРИЗА, и заминувањето на Самарас во политичка пензија, отвори надеж за постоење на момент за решение на спорот за името. Годинава беа направени првите чекори со разговорите меѓу Атина и Скопје за мерките за градење на доверба.

Read more

Меѓупартиските преговори не водат до излез од кризата, но во моментов нема друг пат, што општетвото го става во circulus vitiosus, ситуација во која решението на проблемот, создава нови проблеми кои ќе придонесат да биде сè потешко да се реши почетниот проблем. Тоа можеше да се заклучи од дебатата на Младинскиот образовен форум минатата недела, кога на темата „Меѓупартиските преговори (не) водат до излез од кризата“ дебатираа „за“ тимот: Бујар Османи, Фросина Ременски и Петрит Сараќини и „негацискиот“ тим: Лилјана Поповска, Гордан Калајџиев и Миша Поповиќ.

Дали договорот меѓу четирите партии со посредство на меѓународната заедница беше единственото решение за излез од оваа криза?

Аргументите „за“ се засноваат на гледањето „тие што ја направија кризата, тие треба да ја решат“. Политичката криза е настаната со непризнавање на резултатите на парламентарните избори во 2014 година од страна на СДСМ, продлабочена со аферата со прислушување, и мора да се реши низ договор на ВМРО-ДПМНЕ и СДСМ. Земјата не можеше да продолжи без опозиција во Парламентот, ниту пак беа можни нови избори на кои СДСМ нема да учествува. И секако индициите од аферата со прислушување мора да имаат правна разврска. Соодветно мораше да има договор и тој договор мораше да има мерки и за политичка разврска (избори) и за правна разврска (специјално јавно обвинителство). Договорот од Пржино е можност за обнова на политичкиот дијалог, кој беше целосно прекинат и да се запре поларизацијата и започне процес на премостување на поделбите.

Read more

Соборувањето на рускиот авион во Сирија и обвинувањата за улогата на Турција изречени од рускиот претседател Путин поттикнаа лавина на анализи и коментари, кој, кого и зошто подржува во конфликтот кој ја создаде Исламската држава на територијата на Сирија и Ирак. Во претходниот коментар напишав дека и пред Русија, доказите веќе ги има обезбедено Западот, како Институтот за изучување на човековите права на  Универзитетот „Колумбија“ кој составил „ИСИС-Турција листа“ на обвинувања, кои се кредибилни. Турција ако не со чинење, тогаш со не-чинење обезбедува „автопат“ за џихадистите. Турција нема да ја пресече поддршката за ИСИС поради своите национални интереси (ризик од независен Курдистан) или идеолошки (сунитски фундаментализам) или поради лукративни/коруптивни интереси. Но ако се декомпонираат турските национални интереси, па дури и идеолошките и коруптивните интереси, можеби трагите ќе водат кон борбата за моќ во самата Турција.

Замешувањето на Турција во сириската граѓанска војна е мешавина на историско наследство на распадот на Отоманската империја, и Ердогановиот сон за нејзини обновување. И повратно, Ердогановата поддршка на сунитските бунтовници во Сирија влијае на борбата за моќ во самата Турција.  Во Турција има верско малцинство на алевити, околу 10 отсто, блиски до нам познатите Бекташи и до алавитите на кои припаѓа сирискиот претседател Асад. Но не е само Асад од ривалската група. Алевит е и Кемал Киличдароглу, претседателот на Народната републиканска партија (ЦХП) и лидер на турската опозиција и потпретседател на Социјалистичкта Интернационала. На изборите во јуни оваа година Ердогановата АКП го изгуби мнозинството поради про-курдската Демократска партија на народите (ХДП), која е лево ориентирана, посветена на грасрут-демократија, еднаквоста и посебно на правата на жените. Со едно крајно поедноставување може да се рече дека има пресликување на Ердогановите непријатели во Сирија и неговата опозиција во Турција – и едните и другите се секуларни, социјалисти и малциства (алавити, Курди). На некој начин Ердоган сирискиот конфликт го употребува и во домашната борба за моќ посебно меѓу јунските и повторените ноемвриски парламентарни избори. Меѓу јунските и ноемвриските избори во Турција, се обновија судирите со курдската ПКК-војска, а насилството ескалира во октомври со бомбашкиот напад во Анкара кој остави над 100-тина мртви. Според многумина посматрачи Турција е доведена до праг на граѓанска војна, отворај ги старите рани меѓу Турците и Курдите и Сунитите и Алевитите. Со (злоупотреба на) безбедносните закани, Ердогановата АКП победи на повторените избори во ноември 2015 година.

Read more

Соборувањето на рускиот авион во Сирија и обвинувањата за улогата на Турција изречени од рускиот претседател Путин поттикнаа лавина на анализи и коментари, кој, кого и зошто подржува во конфликтот кој ја создаде Исламската држава на територијата на Сирија и Ирак.

Турција за руските обвинувања за поддршка на ИСИС одговора кратко: докажете! А Русија и нема потреба да докажува. Доказите веќе ги има обезбедено Западот. На пример, Институтот за изучување на човековите права на  Универзитетот „Колумбија“ составил „ИСИС-Турција листа“ на обвинувања, кои се кредибилни, а се изнесени од меѓународни извори како „Њујорк Тајмс“, „Вашингтон Пост“ или „Гардијан“ и Би-би-си, но и од турски извори како Си-ен-ен Турк, „Хуриет“, „Џумхуриет“ и други. Во листата се наведуваат обвинувања за поддршка на ИСИС од Турција, со чинење или не-чинење, и тоа во испорака на оружје, транспортна и логистичка поддршка, поддршка во регрутација и обука на борците на ИСИС, медицинска поддршка, и финансирање преку илегална трговија со нафта, до најтешките обвинување дека турските сили се борат заедно со ИСИС (посебно поврзано со битката за сириско-курдскиот град Кобане). Всушност, најсолидните докази против Турција, за транспорти на оружје за џихадистите во Сирија организирани од турската тајна служба, ги имаат обезбедено турски новинари од Република – Џумхуриет (Cumhuriyet), кои деновиве беа уапсени и обвинети за шпијунажа.

Еден секојдневен пример обезбедува самиот ИСИС со својата електронска публикација „Хиџрах до Исламската држава – што да се спакува, со кого да се контактира и каде да се оди“. Ова публикација направена како имитација на популарен туристички водич на „Лонли планет“ за Исламската држава, дава насоки како џихадистите од Западот да пристигнат до Исламската држава. Меѓу другото во водичот се објавени и сведоштва на борци за контакти во Турција и како најлесно може да се помине турската граница, вклучувајќи и со подмитување на турските гранични сили. Земајќи во предвид дека за Исламската држава се борат десетици илјади странски џихадисти, Турција ако не со чинење, тогаш со не-чинење обезбедува „автопат“ за џихадистите.

Read more