Општествено-политички

Минатата седмица беа објавени резултатите од истражувањето на јавното мислење „Спорот за името 2018“, кое четврти пат го прават Македонскиот центар за меѓународна соработка (МЦМС) и Институтот за демократија. Истражувањето е спроведено од „М-проспект“, а јас бев еден од истражувачите и автори. Неколкуте клучни наоди се дека постои висок отпор кон можен компромис за името, дека се продлабочува етничкиот јаз, а дека можноста за компромис е базирана на идентитетот како крајна црвена линија и деликатен баланс на евроатлантските интеграции, стравот од нови барања од Грција и стравот од национален раскол.

Иако помалку во споредба со 2013 година, секој втор граѓанин е против каква било промена на името, како и двајца од тројца етнички Македонци. За другите се прифатливи опции од двојна формула до ерга омнес. Притоа ерга омнес е прифатливо за еден од десет граѓани, истовремено тоа е најмалку прифатливо решение за повеќето граѓани. Значајно е дека се продлабочува јазот меѓу етничките Македонци и етничките Албанци во однос на решението. Во ставовите за „зачувување на името“ наспроти „евроатлантските интеграции“, 44,6% од етничките Македонци би избрале зачувување на името (64,9 % во 2013 г.), а 90,1% етнички Албанци би избрале евроатлантски интеграции (68 % во 2013 г.). Во ставовите за решение, тоа што е најприфатливо за етничките Македонци „никаква промена“ (59,6%) е најмалку прифатливо за етничките Албанци (40,8%), и обратно, тоа што е најприфатливо за етничките Албанци „ерга омнес“ (42,3%) е најмалку прифатливо за етничките Македонци (50,6%).

Read more

Предминатата седмица започнав со коментари за демографската катастрофа во Источна Европа и Македонија („Демографска катастрофа во екскомунистичките земји“), како и причините за тоа („Потрага по подобар живот – причина за демографската катастрофа“). Додека повеќето земји се соочуваат со популациски пораст, екскомунистичките држави во Европа се соочуваат со демографска катастрофа. Источна Европа се соочува со „масивна загуба на популација, невидена во мирновременски услови“. Најмалку 11 земји имале загуба на население повеќе од 10 проценти од 1989 година. ОН проценуваат дека Источна Европа имала 292 милиони луѓе во 2017 година, или околу 18 милиони помалку отколку во 1989 година, или околу 6 проценти намалување.

Во Македонија поради неспроведување на пописот не се познати точните бројки, но со вкрстување податоци од повеќе избори може да се претпостави дека во моментот во Македонија живеат малку над 1,8 милион луѓе и губиток на население од околу 10 проценти. Генерално се наведуваат три причини за демографската катастрофа на Источна Европа: емиграцијата, паѓањето на стапката на раѓање, при сѐ уште високи стапки на смртност. Слични се причините и во Македонија. Од некогашната висока стапка на фертилитет од 3,84 во 1960-тите, во првите години на независна Македонија таа изнесува 2,21, а во 2016 година паѓа на само 1,5. Во истражување на МЦМС и ТВ Телма од април 2017 година, околу 40 проценти од граѓаните би сакале да се иселат од земјата, а водечките причини за иселување се повисок стандард (25 проценти), барање работа (23,2), нестабилната политичка состојба (14,9), можности за образование (8,1), услови за кариера (10,9) и различен животен стил (4,9). Профилот на граѓанин што сака да се исели е граѓанин што смета дека во Македонија не може да се напредува со напорна работа, не е задоволен со местото на живеење, има завршено средно или повисоко образовани и е на помлада возраст.

Read more

Во коментарот од минатата седмица „Демографска катастрофа во екскомунистичките земји“ пишував за една од мантрите дека е неопходно наше членство во НАТО и во ЕУ за да се задржат луѓето и да се спречи демографската катастрофа во земјата. Со тоа што во Македонија е многу тешко да се утврдат фактите, бидејќи нема спроведено попис од 2002 година. Просдсмовските активисти, повикувајќи се на разни извештаи, говореа за најмалку 300.000 емигрирани од земјата, што би значело дека околу 15 проценти од граѓаните емигрирале. Од друга страна, Државната изборна комисија, со вкрстување многу бази на податоци, утврди дека околу 170.000 гласачи не се во земјата и тие беа ставени во посебна гласачка листа. Оттука, може да се заклучи дека најверојатно во моментот во Македонија живеат малку над 1,8 милион луѓе и губиток на население од околу 10 проценти. Таков демографски пад би имал значајни демографски, економски и политички последици и потреба да се разгледаат причините и можните решенија.

Додека повеќето се соочуваат со популациски пораст, екскомунистичките држави во Европа се соочуваат со демографска катастрофа. Источна Европа се соочува со „масивна загуба на популација, невидена во мирновременски услови“. Најмалку 11 земји имале загуба на население повеќе од 10 проценти од 1989 година, вклучувајќи ги Бугарија, Романија, Украина. Летонија има изгубено 27 проценти, Литванија 23 проценти, Бугарија и Босна и Херцеговина 21 процент. ОН проценуваат дека Источна Европа имала 292 милиони луѓе во 2017 година, или околу 18 милиони помалку отколку во 1989 година, или околу 6 проценти намалување. Меѓу земјите на листата има земји што се членки и што не се членки на НАТО и на ЕУ. Бугарија е членка на НАТО од 2004 година и на ЕУ од 2007 година и е прва на светот по загуба на население! Тоа води до почетната хипотеза дека за да ги зачуваме луѓето треба да влеземе во НАТО и во ЕУ. Камо среќа да е толку едноставно! Но не е толку едноставно и затоа треба многу сериозна анализа на причините и сеопфатни мерки за справување со демографската катастрофа.

Read more

Во периодот на зголемени активности за спорот за името, една од мантрите е дека е неопходно решение за наше членство во НАТО и во ЕУ, за да се задржат луѓето и за да се спречи демографската катастрофа во земјата. Тоа што е мантра не мора да значи дека е заснована на факти и на аргументи.
Но како и за многу други работи, така и за демографијата како почетна основа за расправа, во Македонија е многу тешко да се утврдат фактите. Македонија нема спроведено попис од 2002 година, а и резултатите на пописот од 2002 година се оспорувани од повеќемина. Проблемите за правење попис се поврзани со етничката припадност и со поврзувањето одредени права со одредена бројност, а во последно време можеби и со соочување со одговорноста за демографскиот пад.

Притоа и во двата случаја камен на сопнување е евиденцијата на емиграцијата, поточно формулирано, тие што не престојуваат во земјата последните 12 месеци. Активистите ориентирани кон СДСМ, повикувајќи се на разни извештаи, говореа за најмалку 300.000 емигрирани од земјата, а се лицитираше и со значајно повисоки бројки. Тоа би значело дека околу 15 проценти од граѓаните емигрирале. Од друга страна, Државната изборна комисија, со вкрстување на многу бази на податоци како матична, работна, здравствена, пензиска и друга евиденција, утврди дека околу 170.000 гласачи не се во земјата и тие беа ставени во посебна гласачка листа. Од друга страна, Обединетите нации (ОН) сѐ уште го проектираат населението во Македонија на број над 2 милиони луѓе. Но ОН и Косово го проектираа на 2,1 милиони луѓе, а на пописот во 2012 година беа евидентирани малку над 1,7 милион лица. Оттука може да се заклучи дека најверојатно во моментот во Македонија живеат малку над 1,8 милион луѓе и губење на населението од околу 10 проценти.

Read more

Владата не само што говори туку има и намера да го воведе прогресивниот персонален данок од 18 проценти за 74.000 граѓани што имаат приходи над илјада евра месечно, наспроти досегашниот рамен данок од 10 проценти за сите, со што би се собрале околу 30 милиони евра, кои на пример би се употребиле за зголемување на социјалната помош на 12.000 македонски денари. И тоа заслужува јавна дебата. Не е спорно дека во земјата има голема социјална нееднаквост и дека се потребни мерки за социјална правда. Дали првиот чекор за праведност е повеќе данок за тие што веќе плаќаат најмногу (во апсолутни износи)? Дали не треба да биде првиот чекор да почнат да плаќаат данок тие што воопшто не плаќаат – учесниците во неформалната економија?

Најмалку една четвртина од македонската економија е неформална, има неформална вработеност од 18,5 проценти во 2016 година, има скриени плати, исплати во кеш, за кои не се плаќаат придонеси, има даночни дупки итн. Дали е логично и праведно Владата да постигне сите да плаќаат данок, а потоа тие што имаат повисоки примања? Да. Кога Владата ќе ги сузбие неформалната економија и вработеност и скриените плати, може да се дебатира за прогресивен персонален данок. И уште една дилема, дали е Владата подготвена и за прогресивен данок на добивка? Големите корпорации како „Телеком“ да плаќаат повисок данок на добивка од микро и малите претпријатија? Дали и тоа е праведно? Или друга дилема, дали социјална праведност може да се постигне со намалување на даноците на социјално ранливи лица? За дефинициите на богат. Додека за сиромаштија има дефиниран праг (околу 250 евра за четиричлено семејство), за тоа што значи „богат“ немаме прифатена дефиниција. Дали е богатство плата што е надомест на труд, без разлика на висината?

Read more

Откако минатата седмица по конференција посветена на економските перспективи, медиумите и јавноста се фокусираа на изјавите за прогресивниот данок на министерот за финансии Тевдовски, и по второаприлската изјава на премиерот Зоран Заев на истата тема, стануваат појасни намерите на Владата не само да говори туку и да го спроведе прогресивниот персонален данок. Сумирано Владата има намера да воведе прогресивен персонален данок од 18 проценти за 74.000 граѓани што имаат приходи над илјада евра месечно, наспроти досегашниот рамен данок од 10 проценти за сите, со што би се собрале околу 30 милиони евра, кои на пример би се употребиле за зголемување на социјалната помош на 12.000 македонски денари. И тоа заслужува јавна дебата.

Таа јавна дебата има повеќе аспекти од идеолошки до методолошки. Јас веќе во коментарот „Сто дена Влада – многу храброст и грешки“ од септември 2017 година го критикував Министерството за финансии од позиција на десен центар и напишав „И покрај успешниот ребаланс на буџетот, секако заслуга на Министерството за финансии, тоа министерство може да биде и најголема закана за оваа Влада. Да постои голема социјална нееднаквост во земјата, но таа нема да се реши со болшевички мерки како стигматизација на успешните (и богати), ниту со зголемување на данокот за богатите (ако е некој што заработува 1.000 евра богат), туку со долгорочни мерки против причините на сиромаштијата. Болшевиците во министерството, нека видат како помина нивното социјалистичко другарче Оланд во Франција, со неговиот данок на богати, пред да направат голема економска, финансиска и социјална штета. Даночните политики се една од добрите работи што ги направи ВМРО-ДПМНЕ и треба да се зачуваат“. Критики имав и за воведување на ДДВ за физички лица во јануари оваа година во коментарот „Нетранспарентни даночни политики“.

Read more

Кога ќе го читате мислењево, Федерика Могерини, европски комесарка за надворешни прашања и безбедносна политика ќе ја посети Македонија. За посетата се говореше во чаршијата, а медиумите се повикуваа на Радио Телевизија Србија за да информираат за посетата, како ние да немаме МНР. Тоа како и временското преклопување со најновиот врв на нашата политичка криза, оставаше простор за шпекулации. Могерини е комесарка за безбедносна политика, па така централната дилема беше дали нашата криза од политичка станува безбедносна. На ден пред посетата се дистрибуираше информацијата дека посетата е дел од турнејата низ балканските земји (Албанија, Босна и Херцеговина, Косово, Црна Гора, Србија и Македонија), што ги демантира дел од шпекулациите. Но кога ќе се види дека цел на посетата е да се осигури „неповратноста на процесот на интеграција на овие земји во Унијата“, при што „регионалната соработка и добрососедските односи остануваат од суштинско значење“, се отвора дилемата дали има закана за неповратноста на интеграциите во ЕУ и дали добрососедските односи, односно меѓусоседските тензии се таа закана. На почетокот на февруари во „Кој пали оган во балканското буре барут“ коментирав за индикации за можна нестабилност во регионот и во Македонија.

Пребарувајќи го името на Федерика Могерини, покрај информацијата дека за СДСМ беше посакуван медијатор во нашата криза, забележав една информација од септември 2014 година. Тогаш Федерика Могерини, која пред Комитетот за надворешни работи (АФЕТ) на Европарламентот настапи во својство на претседавач со Советот на Унијата, посочува дека е потребно да се вложи поголем напор со цел да се реши деценискиот спор меѓу Македонија и Грција. Могерини ќе каже „Треба да се обидеме да го решиме тоа прашање и работите да тргнат напред, оти и внатрешната ситуација во земјата може да отиде во непосакуван правец, ако прашањето за името не се реши и работите не се променат“. Могерини ќе повтори дека за Македонија да напредува во процесот на приклучување кон Унијата, треба да се реши спорот за името со Грција.

Read more

Сагата на изборот на мандатар за нова Влада по изборите одржани на 11 декември 2016 година, продолжува – Македонија 74 дена по изборите нема нова Влада. Дали ќе го достигнеме рекордот на Холандија од 200 дена или пак на Босна и Херцеговина од 450 дена или на Белгија од околу 600 дена во преговори за нова Влада? Секако воведот во сагата беа резултатите на изборите, кои донесоа распоред на мандати кои не ветуваа брзо и лесно формирање на мнозинство, а и евентуално формираното мнозинство од неколку пратеници, би било нестабилно и за редовно работење, а не пак за посериозни реформи или пак двотретинско мнозинство за системски закони.

Вториот дел на сагата е платформата на трите партии ДУИ, Беса и ДРДПА. Платформата содржи еден дел рационални барања, најголем дел веќе познати и дебатирани, и еден дел ирационални барања. Платформата може да се објасни со потреба на создавање на чувство на ургентност во адресирање на овие прашања. Деновиве некои аналитичари потсетуваат дека целосното спроведување на Охридскиот рамковен договор е составен дел од Договорот во Пржино, и дека платформата е само алатка за реализација на тој дел од Договорот во Пржино. Второто можно објаснување, кое не го исклучува првото е дека платформата е дневнополитички обид, пред сè на ДУИ, за дефокусирање на јавноста, за етнизација на јавната расправа, простор во кој ДУИ подобро се снаоѓа од дел од политичките ривали. И тоа се случува деновиве, расправата за формирање на нова Влада е целосно доминирана платформата и посебно од прашањето на „двојазичност“. И третиот можен одговор е дека Платформата на ДУИ, Беса И ДРДПА е намената да оневозможи формирање на влада на СДСМ со овие три партии. Влегувањето на СДСМ во коалиција со вака дефинирана платформа би била политичко самоубиство на СДСМ. ДУИ има најмалку две причини зошто стравува од коалиција со СДСМ, што е анализирано во „Платформа за спас“ и затоа платформата е или оправдување на коалицијата на ДУИ со ВМРО-ДПМНЕ, или евентуално широка коалиција, каде премиерот ќе биде од ВМРО-ДПМНЕ.

Read more

Минатата година повеќе западни претставници и експерти предупредува дека Балканот е дел од новата геополитичка трка помеѓу Русија и Западот. Џон Кери, шефот на американската дипломатија предупреди дека повеќе балкански земји, меѓу кои и Македонија, се „на линијата на огнот“, кога станува збор за односите помеѓу Москва и Вашингтон. Потоа кон крајот на годината се објавија делови од НАТО документ за Балканот според кој е НАТО е подготвен да интервенира во регионот за да спречи меѓуетнички конфликт. Според НАТО двете закани за Балканот се дестабилизирачки активности на Русија и повратниците од војните на Исламската држава. Руската дестабилизација вклучува политички пораки, изградба на врски со припадниците на елитите, како и инвестиции во енергетскиот и медиумскиот сектор. Земајќи ги во предвид руските активности во клучни земји на Западот, вклучувајќи ги САД, Франција, Германија, ваквите предупредувања звучеа веродостојно. Веродостојноста се зголеми кога при крајот на минатата година на претседателските избори во Молдавија и Бугарија победија отворено проруски кандидати.

Коментирајќи ја 2016 година и прогнозирајќи ја 2017 година, се осврнав на можната геостратешка конфузија во регионот, кон која покрај руска одлучност и асертивност и крајот на турскиот демократски експеримент и растот на Ердогановата авторитарност, придонесува и очекуваната британска преокупираност со брегзитот, Трамповиот американски изолационизам или нов американски унилатерализам и тешката изборна година во ЕУ (Холандија, Франција, Италија, Германија). Или со отсутна Америка, слаба Меркел и ЕУ, јак Путин и Русија, и присутен Ердоган и Турција, постои голема веројатност за јакнење на авторитарните трендови во регионот со јасно вртење кон национализмот како алатка за владеење.

Домашниот терен е подготвен, регионалните политичари почнаа да ги обновуваат старите кавги, од баналните ситуации како српски чоколади во хрватски претседателски пакетчиња, до посериозните закани како референдумот во Република Српска.

И полека почна да станува јасно дека изјавата на Кери за Балканот на „линијата на огинот“ не е само празни зборови на политичар во заминување, туку треба да се земе во обѕир многу сериозно. Посебно што „линијата на огинот“ поминува низ Балканот и Македонија, „балканското буре барут“. Кон крајот на декември 2016 година беше промовиран наводен руски план „Б4“ – со кој Србија, Босна и Херцеговина, Црна Гора и Македонија би биле воено-неутрални, односно би останале надвор од НАТО, а би можеле да се придружат кон ЕУ. И до неодамна беше едноставно да се обвинат Русите како потпалувачи.

Read more

Ноќта, минатата недела, кога истече периодот во кој мандаторот Никола Груевски, требаше да состави Влада, ДУИ од партија најголем губитник на изборите, стана партија најголем победник. Така 10 пратеници на ДУИ потврдија дека вредат многу повеќе од претходно двојно пратеници. Но таа трансформација од партија губитник во добитник, на чуден начин беше поддржана од опозициските Беса и ДРДПА. Во коментарот пред две недели ја коментирав платформата како „Платформа за спас“, пред сè на ДУИ. Во коментарот тогаш заклучив дека „платформата на ДУИ, Беса И ДРДПА, е платформа за спас, или оправдување на коалицијата на ДУИ со ВМРО-ДПМНЕ, или евентуално широка коалиција, каде премиерот ќе биде од ВМРО-ДПМНЕ. Платформата исклучува формирање на Влада од страна на СДСМ. Последново го потврдува жестоката реакција на скоро сите про-опозициски аналитичари и коментатори. Дали платформата е вовед во Влада на ВМРО-ДПМНЕ, ДУИ, плус една партија, ќе добиеме одговор наскоро!“.

Одговор не добивме минатата недела, поради две причини. Првата причина е дека ДУИ мора да балансира меѓу националното и локалното. Втората причина е дека договорот за Влада на ВМРО-ДПМНЕ и ДУИ со премиер Кирил Миновски не доби одобрение од страна на “странците“. За првата причина. Станува јасно дека во ДУИ постои судир на интересите на национално и локално ниво. Политичарите на национално ниво, пред сè лидерот Али Ахмети, имаат јасни преференци за Влада со ВМРО-ДПМНЕ, „со кого тешко се преговара, но го исполнува договореното“. Од друга страна градоначалниците на ДУИ како Невзат Бејта, Теута Арифи и Изет Меџити, се веќе фокусирани на локалните избори, засега планирани за 14 мај 2017 година, и на изборната математика која ќе ги доведе до уште еден градоначалнички мандат. На сите тројца им е јасно дека патот до победа на локалните избори не води преку Влада предводена од Никола Груевски. Патем, истото важи за градоначалниците на ВМРО-ДПМНЕ, кои со Влада предводена од Никола Груевски ќе се соочат со негативна мобилизација.

Read more