Демографска катастрофа во поранешните комунистички држави

Во периодот на зголемени активности за спорот за името, една од мантрите е дека е неопходно решение за наше членство во НАТО и во ЕУ, за да се задржат луѓето и за да се спречи демографската катастрофа во земјата. Тоа што е мантра не мора да значи дека е заснована на факти и на аргументи.
Но како и за многу други работи, така и за демографијата како почетна основа за расправа, во Македонија е многу тешко да се утврдат фактите. Македонија нема спроведено попис од 2002 година, а и резултатите на пописот од 2002 година се оспорувани од повеќемина. Проблемите за правење попис се поврзани со етничката припадност и со поврзувањето одредени права со одредена бројност, а во последно време можеби и со соочување со одговорноста за демографскиот пад.

Притоа и во двата случаја камен на сопнување е евиденцијата на емиграцијата, поточно формулирано, тие што не престојуваат во земјата последните 12 месеци. Активистите ориентирани кон СДСМ, повикувајќи се на разни извештаи, говореа за најмалку 300.000 емигрирани од земјата, а се лицитираше и со значајно повисоки бројки. Тоа би значело дека околу 15 проценти од граѓаните емигрирале. Од друга страна, Државната изборна комисија, со вкрстување на многу бази на податоци како матична, работна, здравствена, пензиска и друга евиденција, утврди дека околу 170.000 гласачи не се во земјата и тие беа ставени во посебна гласачка листа. Од друга страна, Обединетите нации (ОН) сѐ уште го проектираат населението во Македонија на број над 2 милиони луѓе. Но ОН и Косово го проектираа на 2,1 милиони луѓе, а на пописот во 2012 година беа евидентирани малку над 1,7 милион лица. Оттука може да се заклучи дека најверојатно во моментот во Македонија живеат малку над 1,8 милион луѓе и губење на населението од околу 10 проценти.

Read more

Прогресивна папазјанија (2)

Владата не само што говори туку има и намера да го воведе прогресивниот персонален данок од 18 проценти за 74.000 граѓани што имаат приходи над илјада евра месечно, наспроти досегашниот рамен данок од 10 проценти за сите, со што би се собрале околу 30 милиони евра, кои на пример би се употребиле за зголемување на социјалната помош на 12.000 македонски денари. И тоа заслужува јавна дебата. Не е спорно дека во земјата има голема социјална нееднаквост и дека се потребни мерки за социјална правда. Дали првиот чекор за праведност е повеќе данок за тие што веќе плаќаат најмногу (во апсолутни износи)? Дали не треба да биде првиот чекор да почнат да плаќаат данок тие што воопшто не плаќаат – учесниците во неформалната економија?

Најмалку една четвртина од македонската економија е неформална, има неформална вработеност од 18,5 проценти во 2016 година, има скриени плати, исплати во кеш, за кои не се плаќаат придонеси, има даночни дупки итн. Дали е логично и праведно Владата да постигне сите да плаќаат данок, а потоа тие што имаат повисоки примања? Да. Кога Владата ќе ги сузбие неформалната економија и вработеност и скриените плати, може да се дебатира за прогресивен персонален данок. И уште една дилема, дали е Владата подготвена и за прогресивен данок на добивка? Големите корпорации како „Телеком“ да плаќаат повисок данок на добивка од микро и малите претпријатија? Дали и тоа е праведно? Или друга дилема, дали социјална праведност може да се постигне со намалување на даноците на социјално ранливи лица? За дефинициите на богат. Додека за сиромаштија има дефиниран праг (околу 250 евра за четиричлено семејство), за тоа што значи „богат“ немаме прифатена дефиниција. Дали е богатство плата што е надомест на труд, без разлика на висината?

Read more

Прогресивна папазјанија

Откако минатата седмица по конференција посветена на економските перспективи, медиумите и јавноста се фокусираа на изјавите за прогресивниот данок на министерот за финансии Тевдовски, и по второаприлската изјава на премиерот Зоран Заев на истата тема, стануваат појасни намерите на Владата не само да говори туку и да го спроведе прогресивниот персонален данок. Сумирано Владата има намера да воведе прогресивен персонален данок од 18 проценти за 74.000 граѓани што имаат приходи над илјада евра месечно, наспроти досегашниот рамен данок од 10 проценти за сите, со што би се собрале околу 30 милиони евра, кои на пример би се употребиле за зголемување на социјалната помош на 12.000 македонски денари. И тоа заслужува јавна дебата.

Таа јавна дебата има повеќе аспекти од идеолошки до методолошки. Јас веќе во коментарот „Сто дена Влада – многу храброст и грешки“ од септември 2017 година го критикував Министерството за финансии од позиција на десен центар и напишав „И покрај успешниот ребаланс на буџетот, секако заслуга на Министерството за финансии, тоа министерство може да биде и најголема закана за оваа Влада. Да постои голема социјална нееднаквост во земјата, но таа нема да се реши со болшевички мерки како стигматизација на успешните (и богати), ниту со зголемување на данокот за богатите (ако е некој што заработува 1.000 евра богат), туку со долгорочни мерки против причините на сиромаштијата. Болшевиците во министерството, нека видат како помина нивното социјалистичко другарче Оланд во Франција, со неговиот данок на богати, пред да направат голема економска, финансиска и социјална штета. Даночните политики се една од добрите работи што ги направи ВМРО-ДПМНЕ и треба да се зачуваат“. Критики имав и за воведување на ДДВ за физички лица во јануари оваа година во коментарот „Нетранспарентни даночни политики“.

Read more

Законот за јазиците

Минатата седмица во коментарот „Ќе преживее ли Собранието уште еден црн ден“, во врска со донесувањето на контроверзниот Закон за употреба на јазиците, напишав дека тоа ќе ги стави политичките партии пред тест на капацитетот за владеењето на правото и политички дијалог, што во најпесимистичкото сценарио ќе заврши со уште еден црн ден за Собранието. Во оптимистичките сценарија ќе имаше одговорен однос за политичкиот дијалог од власта пред сѐ од ДУИ, а потоа и од СДСМ, односно власта требаше да понуди политички дијалог за суштински амандмани за законот, ако ВМРО-ДПМНЕ ги повлече формалните амандмани. Се чини дека очекувањата за оптимизам се неодржливи и кога е политичкиот дијалог во прашање може веднаш да се претпостави дека ќе се случи најпесимистичкото сценарио.

Веројатно најголемата одговорност за ваквата разврска ја носи ДУИ, со директно придонесување за контроверзноста и своето инаетливо инсистирање. За илустрација, Талат Џафери, претседател на Собранието, симбол на блокирање закон со бескрајна расправа по него, прво ги покани амандманите, па потоа не дозволи расправа по нив. Не е докрај јасно дали инсистирањето на ДУИ е поради тоа што Законот за јазиците, произлегува од договорот од Пржино, па ДУИ смета дека како последна неисполнета обврска треба да се исполни. Во договорот од Пржино, има одредба за целосно спроведување на Охридскиот рамковен договор, но не е јасно дали тоа се однесува на Законот за јазиците. Но и ако е така тој закон треба да биде усогласен од четирите партии-потписнички: СДСМ, ВМРО-ДПМНЕ, ДПА и ДУИ. Нејасно е зошто ДУИ го оштети политичкиот дијалог во момент кога е тој неопходен за спорот за името и за реформските приоритети? Зошто ДУИ се одлучи за законот (врапче во рака), а не за НАТО и ЕУ (гулаб на гранка)? Или, пак, точно поради тоа се одлучи, во неизвесност на НАТО и ЕУ, барем да се донесе законот? Некои коментатори како мотивација го изнесуваат ставот дека ДУИ прави сѐ што е можно за да му нанесе штета на СДСМ. Точно е дека СДСМ ќе ја истрпи најголемата штета од донесувањето на законот, но не е јасно кој би бил мотивот на ДУИ за такво однесување.

Read more

Да се раздвои името од владеење на правото

Кога ќе го читате мислењево, Федерика Могерини, европски комесарка за надворешни прашања и безбедносна политика ќе ја посети Македонија. За посетата се говореше во чаршијата, а медиумите се повикуваа на Радио Телевизија Србија за да информираат за посетата, како ние да немаме МНР. Тоа како и временското преклопување со најновиот врв на нашата политичка криза, оставаше простор за шпекулации. Могерини е комесарка за безбедносна политика, па така централната дилема беше дали нашата криза од политичка станува безбедносна. На ден пред посетата се дистрибуираше информацијата дека посетата е дел од турнејата низ балканските земји (Албанија, Босна и Херцеговина, Косово, Црна Гора, Србија и Македонија), што ги демантира дел од шпекулациите. Но кога ќе се види дека цел на посетата е да се осигури „неповратноста на процесот на интеграција на овие земји во Унијата“, при што „регионалната соработка и добрососедските односи остануваат од суштинско значење“, се отвора дилемата дали има закана за неповратноста на интеграциите во ЕУ и дали добрососедските односи, односно меѓусоседските тензии се таа закана. На почетокот на февруари во „Кој пали оган во балканското буре барут“ коментирав за индикации за можна нестабилност во регионот и во Македонија.

Пребарувајќи го името на Федерика Могерини, покрај информацијата дека за СДСМ беше посакуван медијатор во нашата криза, забележав една информација од септември 2014 година. Тогаш Федерика Могерини, која пред Комитетот за надворешни работи (АФЕТ) на Европарламентот настапи во својство на претседавач со Советот на Унијата, посочува дека е потребно да се вложи поголем напор со цел да се реши деценискиот спор меѓу Македонија и Грција. Могерини ќе каже „Треба да се обидеме да го решиме тоа прашање и работите да тргнат напред, оти и внатрешната ситуација во земјата може да отиде во непосакуван правец, ако прашањето за името не се реши и работите не се променат“. Могерини ќе повтори дека за Македонија да напредува во процесот на приклучување кон Унијата, треба да се реши спорот за името со Грција.

Read more

Чуму СЈО ако СДСМ прави Влада

Сагата на изборот на мандатар за нова Влада по изборите одржани на 11 декември 2016 година, продолжува – Македонија 74 дена по изборите нема нова Влада. Дали ќе го достигнеме рекордот на Холандија од 200 дена или пак на Босна и Херцеговина од 450 дена или на Белгија од околу 600 дена во преговори за нова Влада? Секако воведот во сагата беа резултатите на изборите, кои донесоа распоред на мандати кои не ветуваа брзо и лесно формирање на мнозинство, а и евентуално формираното мнозинство од неколку пратеници, би било нестабилно и за редовно работење, а не пак за посериозни реформи или пак двотретинско мнозинство за системски закони.

Вториот дел на сагата е платформата на трите партии ДУИ, Беса и ДРДПА. Платформата содржи еден дел рационални барања, најголем дел веќе познати и дебатирани, и еден дел ирационални барања. Платформата може да се објасни со потреба на создавање на чувство на ургентност во адресирање на овие прашања. Деновиве некои аналитичари потсетуваат дека целосното спроведување на Охридскиот рамковен договор е составен дел од Договорот во Пржино, и дека платформата е само алатка за реализација на тој дел од Договорот во Пржино. Второто можно објаснување, кое не го исклучува првото е дека платформата е дневнополитички обид, пред сè на ДУИ, за дефокусирање на јавноста, за етнизација на јавната расправа, простор во кој ДУИ подобро се снаоѓа од дел од политичките ривали. И тоа се случува деновиве, расправата за формирање на нова Влада е целосно доминирана платформата и посебно од прашањето на „двојазичност“. И третиот можен одговор е дека Платформата на ДУИ, Беса И ДРДПА е намената да оневозможи формирање на влада на СДСМ со овие три партии. Влегувањето на СДСМ во коалиција со вака дефинирана платформа би била политичко самоубиство на СДСМ. ДУИ има најмалку две причини зошто стравува од коалиција со СДСМ, што е анализирано во „Платформа за спас“ и затоа платформата е или оправдување на коалицијата на ДУИ со ВМРО-ДПМНЕ, или евентуално широка коалиција, каде премиерот ќе биде од ВМРО-ДПМНЕ.

Read more

Кој пали оган во балканското буре барут?

Минатата година повеќе западни претставници и експерти предупредува дека Балканот е дел од новата геополитичка трка помеѓу Русија и Западот. Џон Кери, шефот на американската дипломатија предупреди дека повеќе балкански земји, меѓу кои и Македонија, се „на линијата на огнот“, кога станува збор за односите помеѓу Москва и Вашингтон. Потоа кон крајот на годината се објавија делови од НАТО документ за Балканот според кој е НАТО е подготвен да интервенира во регионот за да спречи меѓуетнички конфликт. Според НАТО двете закани за Балканот се дестабилизирачки активности на Русија и повратниците од војните на Исламската држава. Руската дестабилизација вклучува политички пораки, изградба на врски со припадниците на елитите, како и инвестиции во енергетскиот и медиумскиот сектор. Земајќи ги во предвид руските активности во клучни земји на Западот, вклучувајќи ги САД, Франција, Германија, ваквите предупредувања звучеа веродостојно. Веродостојноста се зголеми кога при крајот на минатата година на претседателските избори во Молдавија и Бугарија победија отворено проруски кандидати.

Коментирајќи ја 2016 година и прогнозирајќи ја 2017 година, се осврнав на можната геостратешка конфузија во регионот, кон која покрај руска одлучност и асертивност и крајот на турскиот демократски експеримент и растот на Ердогановата авторитарност, придонесува и очекуваната британска преокупираност со брегзитот, Трамповиот американски изолационизам или нов американски унилатерализам и тешката изборна година во ЕУ (Холандија, Франција, Италија, Германија). Или со отсутна Америка, слаба Меркел и ЕУ, јак Путин и Русија, и присутен Ердоган и Турција, постои голема веројатност за јакнење на авторитарните трендови во регионот со јасно вртење кон национализмот како алатка за владеење.

Домашниот терен е подготвен, регионалните политичари почнаа да ги обновуваат старите кавги, од баналните ситуации како српски чоколади во хрватски претседателски пакетчиња, до посериозните закани како референдумот во Република Српска.

И полека почна да станува јасно дека изјавата на Кери за Балканот на „линијата на огинот“ не е само празни зборови на политичар во заминување, туку треба да се земе во обѕир многу сериозно. Посебно што „линијата на огинот“ поминува низ Балканот и Македонија, „балканското буре барут“. Кон крајот на декември 2016 година беше промовиран наводен руски план „Б4“ – со кој Србија, Босна и Херцеговина, Црна Гора и Македонија би биле воено-неутрални, односно би останале надвор од НАТО, а би можеле да се придружат кон ЕУ. И до неодамна беше едноставно да се обвинат Русите како потпалувачи.

Read more

Без премиер одобрен од странците нема влада

Ноќта, минатата недела, кога истече периодот во кој мандаторот Никола Груевски, требаше да состави Влада, ДУИ од партија најголем губитник на изборите, стана партија најголем победник. Така 10 пратеници на ДУИ потврдија дека вредат многу повеќе од претходно двојно пратеници. Но таа трансформација од партија губитник во добитник, на чуден начин беше поддржана од опозициските Беса и ДРДПА. Во коментарот пред две недели ја коментирав платформата како „Платформа за спас“, пред сè на ДУИ. Во коментарот тогаш заклучив дека „платформата на ДУИ, Беса И ДРДПА, е платформа за спас, или оправдување на коалицијата на ДУИ со ВМРО-ДПМНЕ, или евентуално широка коалиција, каде премиерот ќе биде од ВМРО-ДПМНЕ. Платформата исклучува формирање на Влада од страна на СДСМ. Последново го потврдува жестоката реакција на скоро сите про-опозициски аналитичари и коментатори. Дали платформата е вовед во Влада на ВМРО-ДПМНЕ, ДУИ, плус една партија, ќе добиеме одговор наскоро!“.

Одговор не добивме минатата недела, поради две причини. Првата причина е дека ДУИ мора да балансира меѓу националното и локалното. Втората причина е дека договорот за Влада на ВМРО-ДПМНЕ и ДУИ со премиер Кирил Миновски не доби одобрение од страна на “странците“. За првата причина. Станува јасно дека во ДУИ постои судир на интересите на национално и локално ниво. Политичарите на национално ниво, пред сè лидерот Али Ахмети, имаат јасни преференци за Влада со ВМРО-ДПМНЕ, „со кого тешко се преговара, но го исполнува договореното“. Од друга страна градоначалниците на ДУИ како Невзат Бејта, Теута Арифи и Изет Меџити, се веќе фокусирани на локалните избори, засега планирани за 14 мај 2017 година, и на изборната математика која ќе ги доведе до уште еден градоначалнички мандат. На сите тројца им е јасно дека патот до победа на локалните избори не води преку Влада предводена од Никола Груевски. Патем, истото важи за градоначалниците на ВМРО-ДПМНЕ, кои со Влада предводена од Никола Груевски ќе се соочат со негативна мобилизација.

Read more

Платформа за спас

Каков почеток на новата година! Иако воведниот коментар го насловив „Две илјади и седумнаесетта: крајно непредвидлива година“, повторно сум затекнат од бурниот почеток на годината. Тоа што го предизвика бурниот почеток на годината во светот секако беше диктирано од датумот (20 јануари) на инаугурацијата на Доналд Трамп за претседател на САД. Oсобено е импресивен институцискиот (разузнавачки) обид за компромитација на претседателството на Доналд Трамп и особено евентуалното зближување на САД и Русија. Но бидејќи хајката против Доналд Трамп ќе продолжи, за тоа ќе постојат прилики за коментирање во друга прилика. Кај нас дома обично крајно пасивниот празничен период на кифлички, руска и сарма, преплетено со посно гравче и костени, значеше хиперактивен период за политичките лидери. Никола Груевски во период на интензивни комуникации околу формирањето на Влада, најде време да објави почеток на десоросоизација на Македонија, што ќе мора да се анализира и коментира во следниот период. Како и анти-Трамп кампањата и десоросоизација, ќе бидат теми уште еден период, ова недела најактуелни се разговорите за формирање на Влада и во тие рамки објавената Платформа на ДУИ, Беса и ДРДПА.

И, да, една дигресија. Изборите завршија, резултатите се конечни. Можеби пропуштив, ама не сум забележал дека Зоран Заев, лидерот на СДСМ, се јави на Никола Груевски, лидерот на ВМРО-ДПМНЕ да му честита на победата. Напротив забележав многу обиди за релативизација, дека на изборите победила опозицијата. Ајде ќе почекаме да видиме кој ќе формира Влада, ама се ми се чини дека целата релативизација е поради една изјава на Зоран Заев, дека ако изгуби и само со еден пратеник помалку ќе се повлече од сите општествени и политички функции. На Македонија ѝ треба одговорност, а таа секогаш најдобро се гради ако почне од сопствената одговорноста.

Назад, на главната тема на Платформата на ДУИ, Беса и ДРДПА. Прво дали е тоа платформа на етничките Албанци, на партиите кои ги застапуваат етничките Албанци, или на три политички партии ДУИ, Беса и ДРДПА. Најсоодветно е да тоа се третира како платформа на три партии, бидејќи таа платформа не беше изборна и не беше понудена на гласачите, а не ја поддржаа и сите партии за кои гласале етнички Албанци. Но можеби тоа не ни платформа на трите партии, туку платформа за спас. Чиј спас? За тоа треба да се погледне и формата и содржината.

Read more

Две илјади и седмунаесетатата: крајно непредвидлива година

Во пишувањето на годишни политички прогнози се вметнува одреден степен на непредвидливост, делумно бидејќи некогаш политиката е непредвидлива, делумно да се оправдаат можните погрешни процени. Но прогнозирањето на 2017 година е крајно непредвидлива година, а таква ја прави еден човек: Доналд Трамп.

Во прогнозата за 2016 година, во значајни настани воопшто не ги вклучив претседателските избори во САД, претпоставувајќи дека ќе победи статус квото, односно Хилари Клинтон. Но се случи „Трамп – крајна одмазда на заборавените!“. Некои и понатаму го потценуваат Трамп, но тој уште не стапен на функција веќе ја менува Америка и светот. Деновиве Форд објави дека се откажува од вложување на 1.6 милијада долари во фабрика во Мексико, а наместо тоа ќе вложи 700 милиони долари во фабрика во Мичиген (една од индустриските држави што му ја донесе победата на Трамп).

Трамп е можност за нов почеток или нова катастрофа. Слоганите на Трамп како „Мејк Америка грејт агеин“ или „Америка фрст“, ќе добијат повеќе значење кога ќе е јасно дали тоа ќе значи нов американски изолационизам или ќе значи нов американски унилатерализам. Повеќемина сметаат дека Трамп е првиот постидеолошки претседател, дека ќе значи одлучен унилатерализам, но и повеќе, ќе значи напуштање на политика заснована на вредности како демократија и човекови права и вртење кон трансакциска политика или што има тука за Америка? Тоа би било крај на седум децении на Пакс американа, крај на Западот како вредносен поим, и негово сведување на чиста географија и враќање на реалполитиката на голема врата. Тоа би значело натамошно повлекување на Америка од глобалната политика и оставање на празен простор (за Русија, за Кина) и слабеење на НАТО и други мултилатерални институции и договори.

Read more