Добар почеток: предучилишен систем, наместо „баби-дадилки“

Во почетокот на овој месец со коментарот „(Не)знаеме колку (не)знаеме“ го започнав моето коментирање на човечкиот капитал како дел од пошироката тема за митот на националните богатства на Македонија. Како што укажува насловот од минатиот коментар, ние живееме со мит за „одлични деца“, а подигнуваме онеспособени генерации. Отсега, ќе коментирам можни решенија.

Првиот чекор во секое решение е признавање на проблемот. Македонија не е земја со образовани граѓани! Нашиот образовен систем не произведува ниту бројност ниту квалитет што е потребен. Нагласувањето на проблемот не е поради пристапот „ништо не чини“, туку без признание за проблемот не можеме да пристапиме кон решение или докторски: „дури не признаеш дека си болен не можеш да бараш лек“. Е тука е првиот проблем: како да си признаеме дека сме необразовани! Дури и Владата која презема соодветни решенија, одбегнува јавна комуникација со јасна порака: луѓе, необразовани сме!

Откако ќе постигнеме јавна свест за проблемот, може да се пристапи кон решенија за образовната структура и квалитетот, кои може да бидат општи и специјални решенија. Добар дел од нив веќе се дел од Владината програма и се спроведуваат, но дел ќе повторам, нагласам или дополнам за градење на јасна слика.

Неповолната образовна структура (50% со основно или без образование), треба да се промени со задолжителното средно образование воведено во 2008 г., веројатно најзначајниот проект на оваа Влада, и со проширување на можностите за студирање. Тоа на долги патеки, до 2025 г., треба да обезбеди во возрасната група од 25-30 г. сите имаат најмалку средно училиште! Тоа треба да нè приближи кон тоа што Словенија или Полска го имаат сега веќе постигнато. Во последните години вклучувањето во високо образование е исклучително високо. Тоа е добро за постигнување на ЕУ 2020 целта за 40% млади вклучени во високото образование. Од друга страна високите уписи на факултет може да доведе до хиперпродукција на кадри со високо образование и до недостиг од кадри за занимања за кои е потребна средна стручна спрема или до состојба кога „кога шрафцигерот вреди повеќе од индексот“. Тоа доведува и до „арчење на памет“ (brainwaste), за илустрација тоа е кога на банкарски шалтер наместо некој со средноекономско се вработува дипломиран економист. Затоа ни треба баланс меѓу вклучувањето во средно и високо образование. И ако во вклучувањето во средно и високо образование бележиме напредок, во вклучувањето во предучилишно образование, и покрај воведувањето на деветолетката, бележиме значително заостанување – во 2008 г. 90% од 4-годишните деца во ЕУ 27 биле вклучени во предучилишно (или основно) образование наспроти околу 20% во Македонија. Можеби нашиот традиционален систем на „баби-дадилки“, без навреда за огромниот придонес на нашите супербаби, создава почетен и битен хендикеп во натамошниот систем на образование. Затоа треба многу поголемо внимание кон вложувања во предучилишното образование. Патем тоа е дел од решението и за проблемот на наталитетот на кој толку инсистира Владата во последно време.

Read more

Македонска фудбалска репрезентација

Денот на народното востание, 11 октомври, ми овозможи мал одмор од пишувањето коментари. Ама паузата од две недели ми создаде и проблем, што да биде мојот фокус во овој коментар. Ова недела е означена со два меѓународни дена: 16 октомвриСветскиот ден на храната и 17 октомври – Меѓународниот ден на искоренување на сиромаштијата. Но откако, неделава, во интервју за „Актив“ одговорив дека одѕивот на граѓанското општество во борбата против сиромаштија не е толку ефективен како порано, станав свесен дека ми треба повеќе време за анализа која ќе понуди одредени решенија. Така таа тема отпадна засега. Втора можност беше да му одговорам на мојот читател Тоде кој мојот последен коментар „(Не)знаеме колку (не)знаеме!“, го оценил како одлична анализа, но дека без препораки може да се перцепира како нихилистички. Тоде, биди сигурен, можеби сум многу други работи, но нихилиста не сум, и најмалку еден следен коментар ќе биде посветен на подобрување на образованието.

Но тоа нема да биде овој коментар! Ми се случи нешто што во споменатото интервју за „Актив“ реков дека не ми се случува – дека за коментарите ми треба неколкудневни подготовки, што не ми овозможува да реагирам дневно. Но ете, ноќеска, по навивањето на фудбалскиот натпревар Македонија-Србија (1-0), си дозволив да реагирам импулсивно и планираната тема за образование да ја одложам за тема која не е моја – спортот и фудбалот.

Не è моја тема, бидејќи сум рекреативец – потпросечен во повеќето спортови, а гледам натпревари главно ако игра Македонија или македонски тим. Сепак спортот го препорачувам секому и поради психофизички баланс и поради можноста за социјализација – дружење со фудбал е подобро од гледање ТВ. Но натпреварот Македонија-Србија ме поттикна на поглед од друг агол.

Прво, да му го признам визионерството на Љубчо Георгиевски, кога на почетокот на 1990-тите, побара македонска фудбалска репрезентација. Во тоа време кога многумина навива за југословенски клубови, како што и јас навивав, покрај Вардар и за Партизан, во тоа време кога и тврдокорните националисти не се охрабруваа јавно да говорат за независна Македонија, не сум сигурен дека и јас, а богами и Љубчо Георгиевски, беше свесен за големината на идејата за македонска фудбалска репрезентација.

Идејата за македонска фудбалска репрезентација, на моменти беше кутнувана на земја и понижена. Не говорам за понижувања како поразот од Андора. Јас посебно тешко го доживеав поразот на Македонија од СР Југославија на 8 септември 1999 година. Тогаш скратената Југославија не победи со 2:4. Што нè победија дома, и тоа на нашиот Ден на независноста и не беше толку страшно – СРЈ тогаш беше прва во групата. Тоа што го доживеав понижувачки беше што дел од публиката незадоволна од нашиот национален тим почна да навива за скратената Југославија. Тогаш си реков никогаш повеќе нема да гледам македонска фудбалска репрезентација.

Ми требаа десет години да се вратам на стадион. Во 2009 г., мој пријател Американец ме покани заедно да го гледаме пријателскиот натпревар Македонија-Шпанија. Не сакајќи да одбијам пријател странец кој сака да ја гледа Македонија (и Шпанија секако), си дозволив да си го прекршам зборот и појдов на стадион. По 2009 г. „повлеков нога“ и ги следев националните тимови во ракомет во Задар и Белград и во кошарка во Познан. Исклучителни доживувања, и тоа не само кога победуваме! Десет години беа доволни да забележам одредени промени. Тоа ги изразив во изјава за Нова Македонија, во 2011 г. во новогодишниот број во „Колку нè измени 2011-та, што да направиме во 2012-та?“ говорев за новиот оптимизам и меѓу другото реков: „За мене големо симболично значење имаше доизградбата на фудбалскиот стадион во Скопје, кој со децении беше споменик на македонската неспособност да се завршат работите.“ На минатата 2011 г. секако посебна магија ѝ даде националниот кошаркашки тим, со својата борбеност до последен момент. Една интернет страна таа моја изјава ја прогласи за глупост од која „боли глава“. Но за (не)исправноста на мојот став, како и за идејата за посебна репрезентација, да оставиме одредена временска дистанца, ќе биде појасно.

Read more

АКТИВ: Долг е патот до зголемен граѓански ангажман

Интервјуто е објавено на АКТИВ на 15 октомври 2012 година.

Сашо Клековски е дел од граѓанската сцена речиси 20 години. Долго време беше прв човек на Македонскиот центар за меѓународна соработка (МЦМС), една од најголемите граѓански организации во Македонија, и е добар познавач на општествените прилики и граѓанскиот сектор кај нас. Со него разговараме за граѓанскиот активизам и активното граѓанство, кондицијата на граѓанскиот сектор, влијанието на политиката и односот на медиумите кон оваа општествена сфера.

Read more

(Не)знаеме колку (не)знаеме!

Во мај ја започнав темата за верувањето за националните богатства (капиталот) на Македонија. Ја започнав мојата хипотеза за неточноста на тоа верување, односно дека Македонија нема посебен капитал. Тогашниот коментар „Апсолутни вистини, доверба, толеранција и капитал“ го посветив на социјалниот капитал. Во овој коментар ќе се осврнам на човечкиот капитал – збир на човечки компетентности, знаења, квалитети…, кој се формира преку образование, наука, истражувања и култура.

Вообичаеното верување или мит е дека Македонија има висок човечки капитал, односно дека имаме образовани луѓе. Ова не е само верување – туку може да се прочита дури и во стручни студии или, пак е промовирано од Владата. Така во причините зошто да се инвестира во Македонија како прва причина се вели: „Македонија се гордее со својата образована, високо квалификувана и етичка работна сила“. Секако, тоа е зачинето со по некоја приказна за „нашите деца кои растураат по западните универзитети“. Всушност, ние веќе имаме мит за нашето образование (и човечки капитал) како супериорни. Тој мит за нашето образование е одразен со највисока доверба во образовните институции (62,1% во 2010 г.), а и наставниците, професорите се професија со највисока доверба во Македонија (66,6% во 2010 г.).

Така е во нашата митска слика за нас! Но реалноста е поразителна! Половина од населението е со неповолна образовна структура: 3,85% без образование, 10,77% со незавршено основно и 34,77% со основно образование. Со средно образование се 40,09%, со вишо 3,24% и со високо образование 7,28%. Нивото на постигнувања е уште понизок: во 2003 г. според Програмата за меѓународно оценување на учениците (ПИСА)-процената 87% од македонските ученици имаат резултати кои не се доволни за соодветно функционирање на модерно работно место, споредено со 40% во ЕУ15. Во Меѓународната студија за проверка на оспособеноста за читање со разбирање (ПИРЛС)-процената, учениците од четврто одделение постигнуваат полоши резултати од сите соседи и ЕУ членки. Меѓународната студија за трендовите во математика и природни науки (ТИМСС) од 2003 г. потврдува дека нашите ученици не се „суперученици“, резултатите и по математика и природни науки се под меѓународните резултати, и само 1% од учениците постигнале меѓународно напредно ниво споредено со меѓународниот просек од 7%. „Македонија има исклучително неповолна образовна структура“, „Осмооделенците се тапа по математика“- ваквите вести повремено стигаат до јавноста, но не успеваат да не вратат во реалноста. Одговорот за ваквите состојби се во квадратот: наставни програми, учители, услови за учење (училиштата) и домашната поддршка за учење / ученичката мотивација.

Read more

Најдолгиот пат!

Минатата недела редовната посета на Штефан Филе, еврокомесарот за проширување, предизвика редица нa реакции. Се редеа написи: „Брисел повторно бара алиби за да ги одложи преговорите“, „Македонија пак ги заплетка евробирократите“, „Никој нема идеални добрососедски односи“, „Имаме ли друга опција освен евроболшевизмот“. Реакциите следуваа на спомнувањето на добрососедските односи, како, во досега познат контекст со Грција, првпат и со Бугарија. Што е тоа што толку нè погодува што за краток период му се посветија толку насловни страници и коментари? Чувството на оспорување, добрососедските односи или Бугарија, или сè заедно?

Македонија е заробена во чувството на загрозеност или општествената (социетална) безбедност: „способноста на општеството да истрае во својот есенцијален карактер во променливи услови и можни или актуелни закани“. На тоа, од различни агли, досега се навратив двапати и тоа во „Мултикултурата – проклетство или богатство“ и „За кого работи времето“.

Во Македонија истрајуваме веќе долго време. Не говорам само за нашите „предци, за жртвите и посветеноста во нивните заложби и борба за создавање самостојна и суверена држава Македонија“ , ниту само за Илинденското востание или Народноослободителната војна, туку и за сегашните генерации. Македонија овие 21 година независност помина тројна транзиција: од федерална единица во независна држава; од авторитарен систем во демократија и од планско стопанство во пазарна економија. И сето тоа под постојани блокади од Грција, со чувство на непринципиелна поддршка на САД и ЕУ, до сомневање дека „Брисел сè уште не успева да се помири со фактот дека Македонија и Македонците постојат“.

Но „македонскиот народ е посилен од секоја сила и има докажан нагон за самоодржување“. Ние веќе плативме висока цена за нашето право да бидеме дел од независните нации, да бидеме дел од 193-те членки на Обединетите нации (ОН). Нашиот пат во независноста, почнува да личи на „Најдолгиот пат“. И сè до тука е така! Но не смееме да западнеме во стапицата на жртва – само нам ни е најтешко!

Read more

Бранители, ОНА и цивилните жртви

Прашањето на реинтеграцијата на учесниците и жртвите од воениот конфликт во 2001 г. уште еднаш ги разбранува македонското општество и политика. Македонија којзнае по кој пат страда поради постконфликтните пропусти направени пред десетина години. Пропусти, бидејќи постконфликтните мерки на градење на доверба треба да вклучуваат реинтеграцијата на засегнатите луѓе, што не беше направено сеопфатно. Реинтеграцијата се однесува на повеќе групи: на воените учесници и воените жртви (воени инвалиди, загинати), цивилните жртви (загинати, цивилни инвалиди, киднапирани и исчезнати лица) и бегалците и раселените лица. Во Охридскиот рамковен договор (ОРД) се предвидени мерки само за бегалците/раселените лица, иако и нивното прашање сè уште е не е целосно решено.

Реинтеграција или ресоцијализација на воените учесници е подолгорочен процес на враќање на демобилизираните лица во „цивилен статус“. Во нашиот случај, од нејасни причини, реинтеграцијата воопшто не е предвидена во ОРД, мерките за реинтеграција се запоставени после конфликтот, не се побарани средства од меѓународната заедница за таа цел… Дополнително при демобилизацијата е пропуштено да се евидентираат воените учесниците, така што не постојат точни информации за нив. Спроведени се малобројни активности за социоекономска поддршка на дел од овие лица главно со залагање на граѓански организации. Тогаш пропуштеното, тешко се надоместува сега.

Во безбедносните сили на Македонија (бранителите) учествувале околу 7.000 лица. Јавно не е познат точниот број, поради што, меѓу другото, не можат да се предвидат финансиските ефекти за обезбедените права. Безбедносните сили дадоа над 70 жртви и над 340 ранети. Чекор напред во реинтеграцијата на бранителите е направен со донесувањето на Законот за посебните права на припадниците на безбедносните сили во јануари 2002 г. со кои се уредуваат правата во здравствената заштита, вработувањето, семејна пензија, парична помош, станбено згрижување и образование. Законот во најголема мера се однесува на воените инвалиди и на семејствата на загинатите, а другите бранители реално имаат две права: бесплатно високо образование и предност при вработување во јавни институции. Поради пропусти во законот во 2002 г. како неуредување на семејната пензија, извршени се измени и дополнувања на законот во 2003, 2004 и 2007 г. Но, дел од одредбите во овој Закон се укинати од Уставниот суд, по што од поранешните припадници од безбедносните сили е барано да ја вратат отштетата, што доведува до огромен и оправдан револт. Бранителите бараат утврдување на статусот учесник во воените дејствија во 2001 година, како и уредување на претходно укинатиот надоместок.

Read more

Името, Косово, борба за власт…

По „работното лето“ на опозицискиот СДСМ, во основа неформален почеток на кампањата за локалните избори 2013 г., настанот во „Слупчане“ донесе пресврт во политичката агенда. За излез од состојбите се заговараат неколку решенија од техничка влада и предвремени собраниски избори до формирање на нова Влада на ново собраниски мнозинство, со можност таа Влада да ја води премиер-етнички Албанец. Како стратегиски цели на техничката или новата Влада се споменуваат решавањето на спорот со името и барања на етничките Албанци од јазикот до буџетот.

Треба да се појде од можните теории за генезата на сегашната криза да се дојде до можните конструктивни решенија. Серијата на инциденти од „Слупчане“ до „пременувањата на училиштата во Чаир“, може да се поврзани со зголемен притисок за решавање на спорот за името од страна на ДУИ, како директен политички губитник од застојот на евроатлантските интеграции. Да се потсетиме два клучни ресори за евроатлантските интеграции, за ЕУ-интеграции и за одбрана, се предводени од кадри на ДУИ. Дополнително, настаните кај нас мора секогаш да се набљудуваат и од регионален аспект, особено од развојот на Косово: неговата целосна независност, како и најавите за продолжување на косовско-српските преговори.

Но исто толку е можно да настаните повеќе да се тактики во борбата за власт, отколку за остварување на одредени стратешки цели. Дел од случувањата укажуваат на тактики во внатреетнички партиски натпревар. Опозицијата досега беше во мобилизација со партиските митинзи, градењето на коалиции, вклучувајќи и меѓуетничката на СДСМ и ДПА, како и во подгревање на социјалното незадоволство. СДСМ и ДПА донекаде го диктираа ритамот, сè досега. Во моментот, ДУИ успева да го врати ареалот на чувар на етничките права на Албанците, а ВМРО-ДПМНЕ примарно се насочи во неутрализирање на Достоинство и на десните партии во здружената опозиција, како и во обесхрабрување на национално определените гласачи во поддршката на здружената опозиција. Сè дотука целите се примарно внатре етнички.

Одговорот на СДСМ е повторно тактички, вклучувајќи негации на претходни постапки. СДСМ се одлучува да го поддржи предлог-законот за бранители. СДСМ со тоа сака да го интензивира конфликтот меѓу ДУИ и ВМРО-ДПМНЕ, во надеж дека тоа ќе ја продлабочи Владината криза и ќе доведе до можност за нова Влада – техничка влада или со ново собраниско мнозинство. Но СДСМ со тоа одлучи Владината криза да ја трансформира во меѓуетничка криза. СДСМ ја заборави и во старт ја поткопа својата меѓуетничка коалиција со ДПА, со која се најдоа на спротивната страна, и во Собранието доведе до етничка, а не партиска, поделба на пратениците. По подолг период се соочуваме со можна етничка мајоризација во Собранието, со можни поголеми реперкусии. Мораме да ја избегнеме мајоризацијата на етничка основа во Собранието и да се пристапи кон конструктивно решавање на проблемите, принцип договорен со Охридскиот рамковен договор. Кои се можните решенија?

Read more

21-от Ден на независноста

Во пресрет на 21-от Ден на независноста, се потсетив на минатата јубилејна година, која беше не ден, туку месец, кој не се заборава. Кога ја оценував 2011 г. за новогодишното издание на „Нова Македонија“, изјавив дека „20-годишниот јубилеј од независноста како дел од континуитетот на самоизразување на Македонија како држава даде можност за нов оптимизам“. Но во оваа пригода нема да ја коментирам националната гордост, туку состојбата на нацијата од еден друг агол, од агол на клучната состојка на секоја нација.Ако нација е „големо тело на луѓе, здружени со одредена територија, кои се доволно свесни за своето единство, да бараат или да имаат самовладеење”, свеста за единството, за заедништвото, за припадност, за кохезија, е клучната состојка на нацијата.

Долги години етничките јазови и делби беа главната пречка за постигнување на кохезијата на нацијата. Етничките Албанци главно не учествуваа во конституирањето на независна Македонија – не учествуваа во референдумот за независност и во донесувањето на првиот Устав на независна Македонија. По 2001 година и рамковниот договор и зајакнувањето на внатреетничкиот партиски натпревар, растеа и партиските јазови и делби, меѓу ВМРО-ДПМНЕ и СДСМ и ДУИ и ДПА. Овој процес на партиски делби, доколку не е екстремен, е корисен, бидејќи раслојувањето по други основи, освен етничката, е корисно за земја како Македонија, со повеќе етнички групи.

За жал од 2009 година досега, партиските делби станаа екстремни и кулминираа до степен кој може(ше) да го загрози единството на нацијата. СДСМ, како наследник на македонските комунисти и левицата воопшто, по повеќедецениски монопол на власта (и на вистината), по 2006 година за првпат се најде во ситуација на повеќе годишно владеење на ВМРО ДПМНЕ – македонската десница. Повеќегодишното владеење, во континуитет, на ВМРО-ДПМНЕ му е потребен, според некои за реструктуирање на македонскиот идентитет, а според моите разбирања за реституција или декомунизација. Процесот на декомунизација во основа ги опфати денационализацијата, лустрацијата и обележување на жртвите на комунизмот, вклучувајќи и со Музејот на жртвите на комунизмот, како и преиспитување на непријателската секуларност, со одбележување повеќе верски празници и со воведување религиска етика и историја во образованието. Дополнително е барањето повеќе простор за македонската десница во заслугите за македонската борба, илустрирано со барањето простор за дејци на ВМРО како Тодор Александров и Борис Сарафов.

СДСМ во старт демонстрира неразбирлив отпор и на целосно легитимни и неоспорни процеси како денационализацијата. Од друга страна ВМРО-ДПМНЕ дел од процесите ги наметна без доволна јавна расправа и партиципација. Наметнувањето на ВМРО-ДПМНЕ и неселективното спротивставување од СДСМ неминовно поттикнаа спирала на партиски делби. Прво мислев дека кулминацијата на партиските делби беше насилството при протестите на Плоштадот Македонија, па потоа дека тоасе случи со неучеството на СДСМ на јубилејниот 20-ти Ден на независноста, како протест на „Скопје 2014“. СДСМ на годинашниот Илинден, со поклонувањето пред спомениците на АСНОМ, Никола Карев и Методија Андонов-Ченто, споменици дел од „Скопје 2014“, ја признаа грешката со неучеството во 20-от Ден на независноста. Но сега мислам дека дното е враќањето на тактиката на „бугарските летоци“ – СДСМ, и кога е целосно во право, не смее да си дозволи скандирање „Бугари“ за ВМРО-ДПМНЕ, како при протестите за преименување на улиците во Скопје.

Read more

(Анти)aмериканизам

Реакциите кон САД се движат до двата екстреми: од сатанизација до величење.

САД како глобален чинител, неминовно предизвикува реакции поврзани со настани, во кои нивното учество се перцепира како клучно. Реакциите се движат до двата спротивставени екстреми: од сатанизација до величење. И Македонија не исклучок во тоа, а последните бран на реакции започнаа од Самитот на НАТО во Чикаго, а зачестија по настанот во Слупчане. Коментарите се движеа од „ЕУ и САД две децении водат валкана војна против Македонија“ до „безалтернативна Македонија“. Меѓутоа, дали работите се толку црно-бели?

Амбасадорот Кристофер Хил, од амбасадор на САД при нападот на Амбасадата на САД во 1999 г. до добитник на орденот „8 септември“ во 2008 г., е одличен пример на подемите и падовите во македонско-американското партнерство, подеми и падови какви што има во секое партнерство.

Антиамериканизмот во Македонија не е единствено движење, туку се состои од повеќе правци. Историски, од социјалистичкиот период, тоа е поткрепено од генерациите за кои САД и Западот беа идеолошките непријатели и за кои „Америка и Англија ќе бидат земји пролетерски“. Како анегдота се раскажуваше дека неколку години по приемот на Македонија во Партнерството за мир, нашата армија сè уште употребувала „плави“ ознаки за непријателите, а „црвени“ за сојузниците, а не обратно, според НАТО-стандардите. Модерниот антиамериканизам вклучува и левичарски – антимилитаристички и антиглобалистички групи, и исламистички групи, како и десничарски македонски национални групи. Понатаму ќе се задржам само на последниве.

Основниот поттикнувач на македонскиот национален антиамериканизам се фрустрациите предизвикани со спорот со Грција и од тоа предизвиканиот застој во евроатлантските интеграции. Ставовите се дека Македонија сторила доста за САД, од поддршката на интервенцијата во СР Југославија, до учеството во НАТО-мисии, а за возврат добила одложено признавање и контроверзен прием во ООН, одолжени евроатлантски интеграции, наместен воен судир во 2001 г. и промена на уставно-политичкиот систем, непринципиелна територијална организација.

Read more

Арапска пролет, курдска жетва!

Арапската пролет, во основа видена како процес на демократизација, има и секундарни ефекти како што се пролиферацијата на  оружје, одмрзнување на етничките прашања и измена на геополитиката.

Граѓанската војна во Либија, а сега и во Сирија, доведува до пролиферација на оружје, какво во нашето соседство  имаше со распадот на Албанија во 1997 г., што беше овозможувачки фактор за војната во Косово. Такви прелевања ќе има и сега, тоа веќе се случува во Мали, сосед на Либија, каде е прогласена независноста на Азавад, држава на Таурезите, берберски народ,  а може да се очекуваат и нови прелевања во соседните држави. Одмрзнување на етничките прашања се случува, покрај во Азавад, и на другите прашања на Берберите – нивниот јазик стана службен јазик во Мароко. Но многу поважен е развојот на настаните во Сирија.

Сирија е центарот на тоа што некогаш претставувал Левант (истокот) – земјите од Источниот Медитеран. Сегашната архитектура на држави е воспоставена со Сајкс-Пикеов договор од 1916 г. со кој Франција и В. Британија ги одредиле интересните сфери и, со тоа, денешните граници. Сирија е обратен пример на Ирак. Сирија, како и Ирак, е владеена од малцински групи, што биле вешти во правењето на сојузи. Сирија е владеена од малцинските Алевити (шиити), кои ги угнетуваат домашните сунити и Курди, но истовремено ги поддржуваат палестинските сунитски исламисти и Курдите во Турција.

Режимот во Сирија се одлучува на ризичен потег да игра на поделба и да сее хаос. Сириската војска забрзано станува  Алевитска милиција, која сè уште ќе биде најјака воена формација и која се фокусира на двата клучни града Алепо и Дамаск. Сирија се распаѓа и мали се шансите дека повторно ќе се воспостави централна власт како во минатото. Иако губи големи делови од Сирија, режимот останува клучен играч на теренот.  Со тоа „ иднината на Сирија е тоа што бил Либан, а сега е Ирак“.

Расте загриженоста од радикалните сунитски повици „христијаните во Либан, а шиитите во гроб“.  Во јули 2012 г. водечки интелектуалци на христијанските групи Сириакс, Халдеон и Асиријците, со декларација бараат автономен регион за христијаните во нова федеративна Сирија. Од сите групи, најважни се Курдите, кои се концентрирани во северниот дел на Сирија. Иако Сирискиот национален совет, во јуни 2012 г., во обид за зачувување на националното единство, за свој претседател избира сириски Курд, тоа не го спречува формирањето на  Курдски врховен совет, во Ербил, главниот град на Ирачки Курдистан, во јули 2012 г. Сирискиот режим со повлекувањето од градовите населени со Курди прави контраудар на сунитските Арапи и нивниот поддржувач Турција. Курдски народни единици преземаат контрола врз неколку града на границата на Сирија со Турција.

Курдите, се голем народ што нема своја држава.  Во Турција, Ирак, Иран и Сирија живеат околу 30 милиони Курди, од кои половината се во Турција, каде сочинуваат околу 20% од населението, концентрирани во југоисточна Турција. Курдите со години се борат за своја држава и неколку востанија на Курдите биле крваво задушувани. Во судирите во Турција, со  Курдската работничка партија (ПКК)  од 1984 г. се убиени околу 45.000 луѓе. Во Ирак по многуте жртви и првата автономија од 1970, денес Ирачки Курдистан е федерална единица на Ирак.

По првата изненаденост во Турција, поради слепата турска поддршка на сириските Сунити, станува јасна големата слика во Сирија, што ги менува турските сметки во Сирија. „1,200 км граница со Курди“, се создава „мега курдска држава“, се само дел од коментарите во Турција.

Read more