Општествено-политички

„Ние сме сведоци на општо губење на илузиите за традиционалната репрезентативна демократија. Причината за тоа e што се повеќе и повеќе гласачи чувствуваат дека нивните избрани политичари не се способни да ги решат најбитните проблеми. Гласачите ја избегнуваат политиката бидејќи ја перципираат како премногу професионална – во смисла на чувство дека политичките партии стануваат ефикасни машини за собирање гласови, каде што ‘брокерите на моќта’ работат само за сопствениот интерес и ги употребуваат гласачите само како инструмент во нивното настојување да практикуваат моќ. Во исто време, политичките класи сè повеќе се оддалечуваат од патеките на добро етаблираните кариери и постојат знаци дека клубот на политичари станува сè повеќе затворен.“ Ова не е цитат од домашен политички аналитичар, туку од Петер Креко, Директор на Институтот за политички капитал од Унгарија, и иако сосема е применлив на Македонија, се однесува на земјите од ЕУ.

Критики има и тука кај нас дома. Уште покритичен е анонимен автор во „Помалото политичко зло“, објавен во Окно, „Обичниот граѓанин го чувствува системот туѓ, украден од политичките и бизнис-елити, што и не е далеку од вистината. Отуѓувањето на политичката од општествената сфера и комплетната деполитизација се инхерентен производ на овој систем.“ Во 2006 г. кога Звонко Шаврески, претседател на „Полио Плус“, стана кандидат за пратеник, беше „дочекан на нож“ и тој во „Рубикон околу нас – и во нас“, објавен во Граѓански свет, ја образложува својата одлука да не биде „аполитичен и социјално ампутирано суштество“. И пишува: „Има „теоретичари” (кафанско/кулоарски) кои тврдат дека политиката е валкана работа и со неа се занимаваат само валкани политичари и нивните послушковци. Оваа теза обично ја пуштаат оние кои веќе ја ‘водат’ политиката, што во суштина значи „подмочување” на територија и одбрана од конкуренција во нивното трло. Демек: оставете нè нас да се ‘мачиме со олку валкана работа’“.

Во „Да, отпор, но за чии лаги (3)“, напишав „СДСМ се развиваше не како политичка партија заснована на идеологија, туку како патрон-клиенталистички систем, кој потоа го пресликаа сите други партии… Во тој систем нема судир на идеологии или идеи, нема левици, центар или десница, туку судир околу самата власт, како начин на контрола на јавните ресурси“. Ваквиот партиски клиенталистички систем не само што го пресликаа сите политички партии, туку заедно го бранат. Партиската „одбрана“ на политиката како ексклузивен клуб е поставена во два круга: внатрешен и надворешен.

Read more

Објавувањето на индексот на прес слободата 2013 на „Репортери без граници“ предизвика низа на коментари. Проопозициските чинители акцентот го ставија на падот на Македонија на глобалниот ранг од 34-то место во 2009 година на 116-то место, како и на посочувањето на Владата како единствен виновник за тоа. Провладините медиуми главно го премолчеа или го маргинализираа рангирањето, или вината ја префрлаат на делови од лошите оценки како „судското вознемирување“ каде што на пример го нагласуваат негативното влијание на опозициски чинители во вкупниот број на судски процеси против новинари. Дел од чинителите вината за состојбите ја побараа во самиот новинарски еснаф, а друг дел ги критикуваа „Репортери без граници“ и нивната методологија на индексот. И „Нова Македонија“ имаше серија на написи, а неделава започна со низа на колумни од колегите-надворешни соработници како „Новинари без граници“ или „Забрзано кон дното“.

Еден од моментите што се наметна е дека во информирањето за индексот, колку што следев, доминираше селективност. На пример, не само што ниту еден чинител, медиум, граѓанска организација, не го објави индексот на македонски, за да го направи достапен на пошироката јавност, туку и оценките за Македонија не ги видов објавени, тука во земјата, во изворна форма. Во Индексот во делот за Европа се вели „Надвор од ЕУ, слободата на информирање е во состојба на колапс. Во нејзините (ЕУ) граници, Унгарија и Грција се во битен пад. Балканот останува вкоренет во репресивните практики на минатото.“ Оттука произлегува јасен поширок и подлабок регионален контекст на проблеми во прес слободата. Понатаму овој регионален тренд се потврдува: „За Хрватска (ранг 64, раст +4) и Србија (63, +17), сликата е мешана… Албанија (ранг 102, пад -22), Црна Гора (113, -6) и посебно Македонија (116, -22), го влечат надолу индексот за Балканот“. За Македонија, како и другите две земји на регионалното дно се наведени „истите жални забелешки: судско вознемирување често засновани на несоодветно законодавство, недостаток на пристап кон јавни податоци, физичко и психолошко насилство против тие кои работат на вести и информации, пазарот на јавното и приватното рекламирање се употребува како инструмент, сивата економија држи под контрола витални делови од медиумите“.

Read more

Доколку поддршката меѓу граѓаните за демократијата како добар систем е јасна и значајна, дали проблемот е само во досегашниот демократски (не)учинок на лидерот, и во сегашниот избор на тактиката на политичка борба, или тој е подлабок?

Еден дел на проблемот е во досегашниот демократски (не)учинок на лидерот, и во сегашниот избор на тактиката на политичка борба. Како што аргументирав во претходниот коментар, во нација што не сака насилство, СДСМ ќе добиеше многу поголема поддршка од граѓаните доколку се одлучеше за институциско дејствување. И во самиот СДСМ се свесни за проблемот на досегашниот демократски (не)учинок на лидерот. Така поранешна пратеничка на СДСМ упатува повик за поддршка на опозицијата, па откако ќе се сруши „недемократскиот режим“, ќе може да дојде и до смена на водството на СДСМ. И самиот лидер на последниот протестен марш ќе изјави дека не станува збор за неговата кариера, бидејќи кариера имал, туку за демократијата. На прашањата зошто тогаш лидерот не се повлече, одговорот е дека само тој можел да го обедини СДСМ и да го победи Никола Груевски и ВМРО-ДПМНЕ. Е, тука е проблемот. Бранко Црвенковски и СДСМ веќе еднаш, на „15 септември“ (2002 година), добија мандат врз основа на слична нарација за спас на Македонија. Тогаш, по нецели две години, Бранко Црвенковски се откажа од доверениот мандат. Зошто сега повторно би поверувале на таа иста нарација? Втората работа е дека тезата за опозицијата што само под водство на Бранко Црвенковски може да победи е доказ за демократски (не)учинок на лидерот, односно за (внатрепартиската) авторитарност. Основата на авторитарноста е висока концентрација на моќ, во незаменлив лидер, кој политички ги елиминира своите (внатрепартиски) ривали. Доколку не беше така, СДСМ ќе немаше проблем да има ново лидерство.

Но сепак проблемот е подлабок од само авторитарноста на лидерот. СДСМ се развиваше не како политичка партија заснована на идеологија, туку како патрон-клиентелистички систем, кој потоа го пресликаа сите други партии. Тој систем е заснован на принципот „земи таму, дади ваму“ или „систем на размена каде гласачите во замена на политичка поддршка се здобиваат со добивки од јавниот процес на одлучување“. Покрај „земи-дај“ односот меѓу патронот и клиентот, постои и асиметрична моќ меѓу нив, што создава услови за (внатрепартиска) авторитарност. Во тој систем нема судир на идеологии или идеи, нема левици, центар или десница, туку судир околу самата власт, како начин на контрола на јавните ресурси. Во партијата изборите не се одвиваат од членството кон раководството, од „базата“ кон врвот, туку обратно. Раководството ги поставува општинските раководства, ги избира учесниците на партиските конгреси, кои потоа го избираат лидерот. И на пропорционалните листи за пратеници во Собранието се вклучуваат избраните од лидерот, кои му возвраќаат со негова поддршка. Ваквиот партиски клиентелистички систем општо земено го пресликаа сите поголеми и помали политички партии во земјава. Имаше една историска изјава на министер на СДСМ, ми се чини во 2002/03 година, дека „и ВМРО-ДПМНЕ сакале да создадат своја олигархија“. Од 2006 година ВМРО-ДПМНЕ со воведувањето на доктрина на народна или демохристијанска партија е во обид на градење на идеолошки пристап наместо клиентелистички принцип. Ваквиот систем се вклопи во социоекономскиот амбиент на висока невработеност и каде клучниот производ на партиите стана вработување на своите поддржувачи. Клиентализмот, како општо прифатена партиска практика, дури јавно се демонстрира во извештаите за отчетност – за финансирање, каде политички партии ги навеле донациите од партиските членови кои се вработени како државни службеници. На ваквиот систем му се потребни јавни ресурси за одржување, а во нивен недостаток системот се контролира со централизирана моќ.

Read more

Во претходниот коментар, на кој сега се надоврзувам, наведов дека не се одржливи тезите за „тоталитарен систем“ туку може да се говори за полуконсолидирана демократија, слична на Хрватска, и иако Македонија има назадување од 2009-2010 година не се одржливи ни тезите за „ретро-комунистичко општество“ бидејќи оценките се подобри не од тие за 1991-1992 година, туку од тие за 2003-2005 година.

Ваквите разлики во гледиштата, општите и тие на проопозициските чинители, опозицијата не ги согледува како дел од причините за недоволно силната реакција на 24 декември, и меѓу граѓаните и меѓу политичката класа. Причините за тоа сè уште се бараат во народот или евентуално во водството на опозицијата.

Народот „греши“, тој е „шутрачки“ и „проста маса“ или во поблагата верзија „тоталитарниот модел“ најмногу одговара на македонската национална култура и тој не е наметнат од ВМРО-ДПМНЕ туку прифатен од граѓаните. Дали е така, дали граѓаните сакаат цврста рака? Во прилог на тезата на национална култура, која е овозможувачка за авторитарен систем, се историското наследство, како и социо-економската структура на Македонија. Македонија пред 1945 година била под окупација, а од 1945 до 1991 година живееше во тоталитарно општество. И под окупација и во државниот социјализам слободоумноста се казнувала и таквото историско наследство сигурно се одразило во националната култура на тогашните генерации. Дополнително земјата има исклучително неповолна образовна и социјална структура каде секој втор граѓанин е со основно образование или помалку од тоа, секој трет граѓанин е невработен, секој четврт активно бара работа и секој трет живее под прагот на сиромаштијата. Во истражување од Николина Кениг на Хофстеде модел на национална култура, во земјава постои прифаќање на висок јаз во моќта меѓу лидерите и следбениците, како и висока маскулиност (мачо-култура), со што двете карактеристики заедно одат во прилог на мачо владеење со голема моќ на лидерот. Како одраз на културните и социо-економски состојби – невработеноста и сиромаштијата како клучни општествени приоритети, во истражување на јавното мнение во 2007 година на Институт-Охрид, 21 проценти од граѓаните претпочитале добра демократија наспроти 69 проценти, кои претпочитале силна економија. Демократска влада претпочитале 39 проценти од граѓаните, наспроти 41 проценти кои сакаат лидер со „цврста рака“.

Read more

По 24 декември се разви расправа во јавната сфера за статусот на демократијата во Македонија. Интересот ми го привлекоа: „Треба да ѝ се даде отпор на лагата“ од универзитетски професор, во „Граѓански“, „Реинсталирање на нормалноста“ од уредник, во „Глобус“, „Живееме во ретро-комунистичко општество“ од експерт за човекови права и „Проблемот со македонската недемократија“ од активист, двете во Радио Слободна Европа.

Сумирано, основната теза е дека Македонија од демократски систем се насочува кон „тоталитарен систем“. Мнозинството грубо владее со малцинството, со повеќе ситуации на надгласување, односно „овој центар (м.з. ВМРО-ДПМНЕ) исто така, мисли дека го претставува народот, само затоа што го вклучува повремено на изборите, а во меѓувреме му ја одзема сета индивидуална и групна слобода на влијание на јавните работи“. Се придвижуваме кон „тоталитаристичко општество“ во кое „центарот наметнува идеолошки идентитет… ги монополизира сите, речиси сите институции и општествени сегменти…“, или „ретро-комунистичко општество… општество во кое многу институции и… модели потсетуваат на најголемите деформации на комунистичките општества“. Централен пример за наметнување идеолошки идентитет и монополизација на јавниот простор е „Скопје 2014“. Спомнуван пример се протестите и контрапротестите.

Ваквиот тренд, уредникот го гледа како „радикален дисконтинуитет во политичката пракса на демократска Македонија“, додека експертот за човекови права има дилема меѓу тапкање во место во целиот период по независноста, или ретрограден процес. Уредникот загатнува и прашање дали воспоставувањето на новиот тоталитарен модел најмногу одговара на политичките, културните, социјалните… капацитети на нашите луѓе.

Соодветно, „смената на режимот може да се случи со надворешна интервенција или како резултат на внатрешни експлозии“, а тоа треба да започне со „уривање на медиумската инфраструктура што го овозможува непреченото владеење“. Во таа борба „неутрална позиција нема“. Уредникот има стравувања дека „една нова власт нема да биде во состојба да ги совлада (автократските) предизвиците што ги отвори режимот“. Активистот се плаши дека „дискурсот на исклучување ќе биде следен од СДСМ, доколку дојде на власт“, правдајќи го тоа со трауматизацијата на политичкото малцинство (СДСМ).

Read more

Конфронтациите меѓу клучните политички актери ВМРО-ДПМНЕ и СДСМ, по 24 декември, и практиката на политиката за која пишував во „Балкан е ова, бе“ и „Игра кој е кукавица“, продолжија во јавната сфера, за поддршка на „нашата“ и „туѓата“ (не)вистина за „мрачни сценарија“, од една страна, и „ диктатура“ од друга. ВМРО-ДПМНЕ во комуникациите ги прикажува сцените кои ја поткрепуваат сликата за „мрачни сценарија“, со многу јасен фокус на Бранко Црвенковски, претседателот на СДСМ, како главен негативец. СДСМ во својата комуникација се фокусира на оцрнување на целата власт како „диктаторска“, централен концепт е „отпорот“ кон „диктатурата“. И комуникациите на ВМРО-ДПМНЕ и на СДСМ страдаат од селективност, се пренесува исклучиво тоа што одговара на сопствената вистина. Но тие на СДСМ страдаат и од очигледен недостиг на јасна цел и недостиг на ресурси. Тоа се гледа во неоригиналноста – позајмувањето: на симболот на српски „Отпор“, на спотот од „Bella Ciao” од протестите во Тирана, 2011 година, на „Мила знај“-македонскиот препев на „Bella Ciao” од „Звонко и другарите“ од 2011 година. Имаше и чудни пароли како таа од протестите пред седиштето на ВМРО-ДПМНЕ: „Македонија над сè“. Во 1992 година за „Македонија над сè“ од левицата се добиваше националистичка етикета, а во 2012 година левицата протестира под иста парола!?

Како и во секоја ескалација на конфликт, и двете страни жестоко удираат едни на други и се обидуваа да ги придобијат „третите“ на своја страна. ВМРО-ДПМНЕ се обидува да го спречи приклучувањето на „третите“ кон СДСМ со „потсетувањето“ на Бранко Црвенковски, а СДСМ настапува со барањето за „определување“. Така Бранко Црвенковски за Нова година порача дека изборот е меѓу „…да живееме понижени,…или… ќе се бориме! Трето нема! И секој кој мисли дека има трето, дека може да остане настрана од ова што ни се случува, се лаже и себе си и сопствената совест“. Паралелно од повеќе чинители следуваа изјави „за крај на толерантноста“ кон сите на кои 24 декември не им е значаен настан, или пак кои ги изедначуваат двете страни, или пак дека „неутралноста е мртва во Македонија“. Има и интересни и богати со хумор методи како тој за „сертификат за независни интелектуалци“.

Read more

Среќна Нова година! И честит Божиќ! Со мојот, како и на мојата најдрага, роденден на 13-ти, немам причина да верувам дека 13 е малер број, ниту да верувам дека 2013 година ќе биде малер-година. Но ќе биде година со големи предизвици. Клучно прашање во 2013 година требаше да биде напредокот во ЕУ интеграциите и планот на Филе „и преговори и решение“ на спорот со името. Требаше да биде клучно прашање, но јасно е дека тоа ќе биде политичката криза која започна со буџетската блокада.

Последниот коментар во 2012 година го насловив „Балкан е ова, бе“, како резиме на начинот на водење на политика, каде што теснопартиските интереси најчесто се ставаат пред пошироките јавни или национални интереси, и каде политиката е во мачо-стил, со цврсти, агресивни потези и каде секоја умереност се смета за слабост. И покрај разбирањето како се води политика, сепак по само една недела морам да си самозабележам дека доста наивно повикав на прекин на спиралата на ескалација на конфликтот, на лидерство што ќе ја прекине мачо-политиката, на дејствување во и на институциите, со постапки за можни кршења на законот, од било чија страна.

И ВМРО-ДПМНЕ и СДСМ, колку што можев да забелажам, не го ни коментираа предлогот на пратеникот Павле Трајанов за формирање на анкетна комисија за 24 декември. Премиерот Никола Груевски го повикува СДСМ да се врати во Собранието, а СДСМ тоа веднаш го одбива. МВР ја отфрли претставката на ЗНМ за употреба на прекумерна сила врз новинарите. „Пучот стана пуф“ и јавниот обвинител не покренува постапки за дело против државата. И кршењето на Уставот е пуф, и нема претставка пред Уставниот суд. И ВМРО-ДПМНЕ и СДСМ ја продолжуваат конфронтацијата. И ја доградуваат својата вистина. Така дознавме дека малку новинари се спротивставиле на отстранувањето од галеријата во Собранието и тие биле во комуникација со пратениците кои ја попречувале работата, дефокусирајќи нè од суштината – зошто јавноста е отстранета. Или дознавме дека републиканците го блокираат буџетот на САД, дефокусирајќи нè од суштината – дека легитимитетот на републиканците е во мнозинство кое го имаат во претставничкиот дом, еден од двата дома на Конгресот. ВМРО-ДПМНЕ игра на можен внатрешен раскол во СДСМ на прашањето на бојкот на локалните избори: дали десетици кандидати за градоначалници и стотици за советници, јасни добитници на локалните избори, како Зоран Заев или Стевче Јакимовски, ќе ги жртвуваат личните во име на партиските интереси. Затоа баш Зоран Заев мораше да соопшти на јавноста дека не само дека ќе има бојкот, туку и „пукање“, на локалните избори. Проследено со, да ми извини Заев, глупаво објаснување дека ВМРО-ДПМНЕ ќе пукале на избори на кои, па уште бојкотирани од СДСМ, ќе освои победа. Но да не биде само глупава закана, проопозициски чинители, веќе градат образложение зошто е оправдана употреба на насилство во рушење на власта т.е. на „тоталитарниот режим“, а СДСМ најавува и „други форми на дејствување“.

Read more

За крај на годината, нема коментар за сумирање на годината, темата за денешниов коментар се наметна. Темата се наметна, а се мислев за насловот помеѓу овој и „ММЕ кој прв почна“, „Враќање во иднината“… Пред се, длабоко жалење за трите повредени пратеници и за 18 повредени граѓани на 24 декември. Насилство не може да се оправда ниту со една политичка цел. За среќа, Скопје 2012 не беше повторување на Тирана 2011 година, кога погинаа три луѓе. Затоа сега ќе ги коментирам случувањата во Собранието, а за пред Собранието, само еден коментар, дека во рамките на очекуваното, „нашите“ доброволно, спонтано се собраа, а „другите“-„туѓите“, беа дојдени по наредба, директива, по неколку примени смс.

Вистините за „нашите“ и „туѓите“ протестанти, секако водат до проекција на „наша“ и „туѓа“ вистина, водат до две вистини: една за „обид за државен удар“ и втората за “диктатура која си ги покажа рокчињата“. И едната и другата вистина, се повикуваат на факти, фотографии… На сликата кога обезбедувањето го
извлекува Трајко Вељановски, претседателот на Собранието и Горан Минчев, СДСМ, „триумфално“ седнува во претседателската фотелја, или кога обезбедувањето на сила ја одвлекува Радмила Шеќеринска, СДСМ, од собраниската сала. На сликата на тегнењето на Насер Селмани (ЗНМ) или пак на насрнувањето врз Александар Спасовски (Сител).

„ММЕ кој прв почна“, затоа што секоја од страните, потсвесно ЗАСРАМЕНА од тоа што се случи, бара изговор, оправдание во нешто што другата страна претходно го направила. Радмила Шеќеринска е на сила отстранета од салата, зошто Горан Минчев на сила седна во спикерската фотелја. А тој пак го бранел Собранието, зошто Трајко Вељановски ја ставил точката за Буџетот за 2013 година на дневен ред на собраниската седница. А овој пак го направил тоа зошто опозицијата го блокирала буџетот. А таа пак идејата ја добила од ДУИ за блокадата со амандмани на Законот за бранители, и од ВМРО-ДПМНЕ блокадата на Буџетот за 2004 година итн. Кој и да почна, јасна е спиралата на ескалација на конфликтот, каде секој следен чекор се оправдува со претходниот чекор на партиските ривали.

Read more

Да се опишат соседските односи на Балканот, може да се употребат описи од двата екстрема од сестрински до душмански. Или, како што вели главниот негативец во филмот „Трето полувреме” на Балканот народите се „или роднини или душмани”. По противењето на Бугарија на одредувањето ЕУ датум за пристапни преговори за Македонија, македонски весник објави насловна страна – „Пукај бе, братучед, пукај“. Можеби за некого тоа е фигуративно изразување на близината со Бугарија, но за мене, и верувам и за многумина од Македонија тоа има буквално значење. Јас имам братучеди од сите соседни нации.

Комплексната историја на Македонија ги споила татко ми Панде, од село Прекопана, Вичо планина, Костурско, Грција, и мајка ми Убавка, од село Леуново, Мавровско. Селото на мајка ми е запалено од балисти во 1943 година, а на татко ми еднаш е запалено од Отоманци во 1902 година и од Грци во 1947 година, по што жителите се раселуваат. Тоа, како и другите услови, предизвикале семејствата да се растурат по целиот Балкан и подалеку. Така, денес, покрај Македонија, имам роднини-братучеди во Грција: Костур, Солун и Атина, во Бугарија: Габрово и Травна, во Србија: Белград и кум сум во јужна Србија итн… Најголем дел од најширокото семејство се чувствуваат Македонци, но има и такви кои се чувствуваат како Грци, Бугари или Срби. Веројатно имам роднини и Албанци. Пред 15-ина година бев во Вруток и секретарот на тогашната општина од ДПА, Куртеши, ми пријде и ми рече „земјак“. Да, Куртеши се од Леуново и според преданијата биле исламизирани Македонци. Од друга страна во Леуново се мешале со Шкретите, православна група која говорела албански јазик. Затоа тоа „пукај бе, братучед, пукај“ за мене има буквално значење и „и роднини и душмани“ ми е поадекватно од „или роднини или душмани“. И затоа за мене предизвик е постигнување на добрососедство, за да бидеме само роднини, а не и душмани.

Read more

Пред десетина дена на 4-от Форум на граѓанското општество на Западен Балкан во Загреб имав можност да ги проследам настапите на Штефан Филе, еврокомесар за проширување, и Едуард Кукан, европратеник и поранешен дипломат од кариера. Настапија во различни денови и со различни ставови. Филе ги обнови надежите за членство на Западен Балкан во ЕУ и воспостави одреден ранг каде по Хрватска, следеа Црна Гора, Македонија и Србија, а потоа Албанија, Косово и Босна и Херцеговина (БиХ). За Македонија, Филе ја нагласи платформата парафразирана како „и преговори и решавање на спорот на името“ или „преку преговори до добрососедски односи“. Филе разбуди надеж кај мене можеби зошто го кажа тоа што сакав да го слушнам и во што сум длабоко убеден – билатералниот спор на Македонија со Грција, како и другите проблеми најдобро и најбрзо може да се разрешат низ процесот на евроатлантски интеграции, а застојот во нив само ќе го продлабочи јазот. Утредента Едуард Кукан, настапи со „повик за будење“: предлогот на Филе „не успева да полета во Брисел“ (не добива поддршка), мисли дека спорот за името нема наскоро да се реши и во блокирањето на Македонија палката од Грција ја презема Бугарија.

Во изјавата за можноста за одредување на датум за преговори, минатата сабота за вестите на една телевизија, звучев преоптимистички, па појаснив дека шансите на Македонија се околу 30-40 проценти. Мојата изјава се засноваше на анализа на ЕУ-политиките на национално, регионално и европско ниво. Македонија стана кандидат во 2005 година, со одлука на највисоко ниво-на Европскиот Совет (премиерите на земјите членки). Како компромис меѓу различните интереси Македонија тогаш доби кандидатски статус без препорака за одредување на датум за преговори, што мислам дека се случи за првпат во ЕУ-проширувањето. Кандидатскиот статус имаше за цел да ја награди Македонија за спроведувањето на рамковниот договор и да ја стабилизира земјава по турбуленциите предизвикани со тогашната територијална реорганизација. Исто така тоа требаше да биде поттик на регионот во истрајувањето на патот кон ЕУ. Истовремено ЕУ го усогласуваше и сопствениот буџет за 2007-2013 година и обично тоа е време за договарање меѓу разните интереси во ЕУ.

Read more